PhamCongThien

               Phan Tan Hai

             Ngh ve nha th Pham Cong Thien

     Lam the nao e hnh dung ve Pham Cong Thien? Mot lan toi a t hoi mnh nh the. Va ngay lap tc trc mat toi hien ra mot cap knh can day com va chom toc trang phat ph... Co le, neu ve vai net tren giay kieu toc hoa th the nh dng la u. Khong, cha u. Vay th nghe them giong noi Nam bo ac biet cua anh. Hay la them khuon mat tron, va oi mat th ngay...

     Nhng tan cung, Pham Cong Thien la mot nha th va la mot thien s - va o la nhng pham chat rat kho hnh dung, v moi nha th va moi thien s eu co nhng oc ao rieng. Va toi tin rang, khi nao than xac anh ri khoi the gii i thng nay, rat nhieu ngi se goi Pham Cong Thien la mot v Bo tat, mot danh hieu ton quy trong Phat giao va la mot hanh nguyen e ch mot ngi tai sinh t kiep nay sang kiep khac e giup cho moi ngi hieu c that ngha cua vu tru. Trong nhng nam qua, rat nhieu tang ni Phat t a goi nha th Bui Giang la mot v Bo tat, va toi tin la sau nay, Pham Cong Thien cung se c ton vinh nh the, bat chap nhng i thng bat toan ma chung ta oi khi gap ni anh.

     Thc s, toi a nhn anh nh mot v Bo tat t nhng ngay toi mi ln, va ngay khi lan au oc cuon Y thc mi trong van nghe va triet hoc. Luc o, toi ang hoc lp e t, hay e tam  Chu Van An, Sai Gon. Bay gi goi la lp 9 hay lp 10. au o, khoang gia thap nien 1960. Du la oc ngau nghien, nhng mot ngay khong u, va oc mot tuan cung khong u. V co nhng dong toi phai oc i oc lai, khong hoan toan v tnh b hiem triet ly, ma ch v tnh th mong d thng trong ngoi but cua anh. "i cho het nhng em hoang vu tren mat at..." The ay, toi a i nh the t bon thap nien trc tren cac trang sach cua anh.

     Toi a ngoi  san Chua Xa Li, di cac tang cay ngoc lan va bong s lan gi tng trang sach o. Va roi lai ngoi trong mot quan ca phe cach trng Chu Van An vai mi bc, ngay loi vao ky tuc xa Minh Mang cua cac anh ch sinh vien ln. Khong phai chuyen ngoi oc cho ra ve triet gia, ma thc s v co nhng oan van trong cuon Y thc mi lam toi run ray ca ngi. Tng trang mot, gia cac dong ch cua Pham Cong Thien toat ra mot hi lanh cua vu tru vo cung vo tan. Va tuy la van xuoi, hau het, nhng thi tnh van day ac kinh ngac.

     Luc o, toi cha tng gap anh, nhng lai co cam giac Pham Cong Thien phai la mot cai g co mau xanh, phai lien he ti mau xanh, th du xanh da tri hay xanh la cay. Khong biet tai sao, nhng trong tr oc toi luc o, la mot thieu nien say me oc sach va c ngh ti triet gia Pham Cong Thien la thay hien len mot mau xanh. Phai mau xanh mi lanh ch. V tng trang Y thc mi eu mang theo hi lanh o. Trong o, co hi lanh a Lat, co sng mu Paris, co ngoi thien tren oi vang, co chat van ve triet ly vi cai bua cua Nietzsche, vi hien sinh Camus, va van van, va van van. u th ma bay gi toi khong the nh het. C m trang sach ra, la hi lanh cua vu tru vo cung vo tan lai toat ra t cac dong ch cua anh. Bat ke luc o, toi ang ngoi trong san chua Xa Li, hay vai tuan sau na ti la ca tai cac quan ca phe tren ng Nguyen Thien Thuat, ni o co khi toi ngoi  quan ca phe Bnh Minh va co khi bc sang ke can ngoi  quan Hoang Hon, va ni o c moi chieu tr ve em la en ng hat xuong mau vang m nhat lam toi c ng mnh ang ngoi gia Paris oc sach.

     Mi biet, van chng manh nh the. Sau nay, nhieu thap nien sau, khoang au thap nien 1990, c c duyen gap nha th Pham Cong Thien tai Quan Cam, California, toi ngac nhien khong hieu v sao thi mi ln mnh lai c hnh dung anh ra mot mau xanh. Nh lai mi ngac nhien. ung ra, neu phai lien ket vi mau sac, ni anh phai la mot mau trang. Toc trang mot chom, knh trang day com, oi mat cc ky ngay th, khuon mat bau, lai thng mac ao trang hay mau sang. Va toan than Pham Cong Thien toat ra ca mot mau trang hon nhien, th ngay. Nhng ti tuoi trung nien roi, toi khong con ban tam chuyen mau sac na, du la ngi hay ch, hay mc, hay giay. Them na, khi oc lai anh, toi khong con nhieu rung ong manh me nh thi mi ln, du la long ton knh anh van khong m nhat trong toi.

     Neu phai giai thch, co le cam giac mau trang sau nay nhieu phan toi co cung t mot bai th cua Pham Cong Thien c nhac s Le Uyen Phng pho nhac. Trong bai th, toi nh co nhng cau d thng nh:

          ... Mi nam qua gio thoi oi tay
             Toi long ong theo bong chim gay
             Mot sm em ve ru giac ngu
             Bong tri bay trang ca rng cay...

     Va nh nhat la may ch:

           ... Toi ng tren oi may tro bong...

     Thc s, goi Pham Cong Thien bang "anh" la ieu khong phai le oi vi toi, tren nguyen tac. V toi a tng trc tiep nghe nhieu v danh tang goi Pham Cong Thien bang danh xng "thay" rat la ton knh, trong nhng v goi nh the co nhng thng toa hien la tac gia va dch gia nhieu sach ve Phat hoc. De hieu, Pham Cong Thien a tng day  ai hoc Van Hanh, ni ao tao nhieu the he tang ni va tr thc Phat giao.

     ng ve mat i thng, ly ra toi cung phai goi anh la thay. V thc te, Pham Cong Thien con la thay cua v toi - nang ke lai rang trong thap nien 1980 van thng moi tuan sang Chua Lien Hoa, tren ng Bixby, th xa Garden Grove, Quan Cam, e nghe thay Thien giang Kinh Kim Cang.

     "Khong hieu g ca, nhng ong Pham Cong Thien day hay hn may thay khac nhieu, ke ca may thay  ai hoc Van Hanh hoi xa." o la li nang ke, khi con nhac la nam 1974, nang a tng hoc miet mai  ai hoc Van Hanh...

     Tai sao khong hieu g het, ma lai thay hay? Toi ngh, ch co Kinh Phat va th mi the thoi.

     Nh the, ung ra toi phai goi nha th Pham Cong Thien bang thay. Nhng c duyen lai la, long anh Thien rat mc thoai mai, khong nghi le. Va toi lai la ban than cua cac nha th Le Giang Tran, Pham Viet Cng... nhng ngi than tnh va thng uong ru vi anh. Noi la uong ru nghe co ve tran gian lam, nhng phai nhn thay Pham Cong Thien mi thay la hoan toan khong co g goi la tran gian na. Tat ca the gian quanh anh eu thoat hien ra nh th, nh van, nh nhac, nh hoa... Va ca oi khi toi ghe nha Le Giang Tran  trong mot khu mobile home chat choi, u toi, tai Santa Ana va gap anh Pham Cong Thien ang ngoi trong nha Tran vi chai ru tren ban. Tat ca the gian eu nh mong, nh huyen, nh sng ri, nh ien chp... S hien dien cua anh Pham Cong Thien nh dng e nhac ti tnh vo thng o.

     Khi toi ti Quan Cam nam 1990, anh Pham Cong Thien a tam ngng cac lp Phat hoc  Chua Lien Hoa may nam roi, nhng thnh thoang toi van c may gap nha th d thng nay. Va neu sau nay co ai muon biet ve cac chuyen i thng cua Pham Cong Thien, toi ngh rang nha th Le Giang Tran co the ke lai tren ca ngan trang sach, v c he anh Thien ve Quan Cam th ch nghe ve  nha Le Giang Tran, mot nha th cung th mong la lung va d thng. Con th, khi nghe tin anh i Uc, khi nghe noi anh len ngu  chua Dieu Phap  Los Angeles, va khi th nghe u th a danh tren a cau. Noi the, khong co ngha Tran la ban i thng cua anh Thien. Thc s, nha th Le Giang Tran nhn nha th Pham Cong Thien nh mot v Bo tat. Mot hoa than, khong the khac hn c, trong mat cua Tran.

     Ngi ta khong the hnh dung het nhng ton knh ma nhieu ngi danh cho Pham Cong Thien. Bat ke la anh a tng song rat i thng, het nh bao nhieu ngi khac gia pho ch tran gian. Bat ke la anh cung viet bao lung tung, cung mot thi tranh luan t trc 1975 tai Sai Gon, va roi lai viet bao tranh luan tai Los Angeles thi 1980 sau nay. Va bat ke la anh uong ru cung tng bng, cung may lan v con, cung thch hut thuoc la, cung nhieu th rat tran gian... Nen thay, trong nhng ngi ton knh Pham Cong Thien co nhieu v s, co nhieu nha th, va toi tin la khong the em het.

     Khong phai nhng ngi o ton knh Pham Cong Thien ch v anh tng la giao s ai hoc Van Hanh (ni nay co ca tram giao s ch), hay v anh lam th hay (trc va sau anh cung co nhieu nha th xuat sac ch), hay v anh a hung bien e bao ve Phat giao (au co may ai nh anh a gay lon vi ai, va ve e tai g), hay v anh co the va mi ri mot quan nhau ni ng Westminster la bc vao ngoi chua ng Bixby giang Kinh Kim Cang ma van day hay hn tat ca cac ong s tren i nay (co the, nhng chi tiet nay can phai kiem chng, v cac v giang s cha chac a ong y la co ai giang Kinh nay hay hn ho), hay v anh moi lan vao th vien My la mn ra cung mot luc 30 cuon ve oc toc o con mau hn cac thieu nien Sai Gon oc truyen vo hiep Kim Dung (toi tin co ngi con oc nhanh hn), va van van...

     Co the v vai tro cua Pham Cong Thien trong s phat trien Phat giao cung ln lao? Thc ra, co nhieu v a ong gop cho Phat giao nhieu hn anh nhieu. Th du, nh c s Tam Minh Le nh Tham, HT Minh Chau, HT Tr Thu, HT Thanh T, HT Nhat Hanh, TT Tue Sy, GS Le Manh That... Thc s, Pham Cong Thien khong viet nhieu ve Phat giao.

     Con noi ve cac chc vu chnh thc th Pham Cong Thien cung khong hn nhieu v khac, du anh tng la "nguyen Giao s Triet hoc Tay phng Vien ai hoc Toulouse, Phap quoc, nguyen Giao s Phat giao Vien College of Buddhist Studies, Los Angeles, Hoa Ky, nguyen Giam oc soan thao tat ca chng trnh giang day cho tat ca phan khoa Vien ai hoc Van Hanh t nam 1966-1968, nguyen khoa trng phan khoa Van hoc va Khoa hoc Nhan van cua Vien ai hoc Van Hanh t nam 1968-1970, sang lap vien va nguyen chu trng bien tap tap ch T tng cua Vien ai hoc Van Hanh, 1966-1970" (theo phan chu thch trong bai "Hai v thien s," Pham Cong Thien viet tai California ngay 18.10.1988 ve TT Tue Sy va TT Tr Sieu, v sau nay thng dung ten la GS Le Manh That. Bao Nguon song so 16-17, 1989, San Jose, California).

     Vay ma, cung nh nha th Le Giang Tran noi tren, toi tin Pham Cong Thien phai la mot kieu hoa than Bo tat. Neu Tay Tang co cac hoa than at Lai Lat Ma, Ban Thien Lat Ma, Karmapa, Rinpoche, van van... th Viet Nam mnh ngay trong thi nay cung co cac hoa than Bo tat nh cac nha th Tue Sy, Bui Giang, Pham Cong Thien... Ban khong tin? Hay hoi cac v s Sai Gon  the he trung nien tr len, nh dng cung co nhieu v s chia se niem tin nh the.

     Con noi theo kieu bay gi, th Pham Cong Thien a xuat hien trong Phat giao mot cach "rat la an tng." Chuyen Pham Cong Thien tr thanh nha s Thch Nguyen Tanh th cung co nhieu ngi biet, va van c truyen tung hoai. Nhng ni ay, e nghe tan nguon, chung ta hay nghe nha th Quach Tan ke lai, trong "Hoi ky ve thng toa Thch Tr Thu", khi gii thieu anh Thien vi thng toa Tr Thu (luc gi chc Giam vien Phat hoc Vien Hai c, ni thi s Quach Tan day cac tang ni mon quoc van), trch:

                Khoang au nam 1964, Pham Cong Thien b khung hoang tinh                 than,  My Tho ra Nha Trang an dng. Len chi chua Hai c,                 Thien c c song trong canh u tch trong t lau e lay lai sc                 khoe. Toi lien en xin thng toa, va to that rang Thien la mot                 thien tai va la ngi C oc giao, moi ngi trong chua to y khong                 bang long. Thng toa ci:

                  "Khong he g, co bac Quach bao am."

               Nhng e "e phong", thng toa cho don mot can phong di                xng lam hng e Thien , tra chieu len chua an cm.

                c ni an chon  va y, Thien bao toi:

               "e en n ong, toi xin hen trong sau thang se oc va hieu c                kinh ch Han."

              Toi khong dam tin, nhng cung khong dam ng.

               Trai Thuy, ca ngay Thien nam oc sach. Thnh thoang toi en               tham Thien va thng toa Tr Thu. Mot hom thng toa bao toi:

              "Anh chang co ao tam."

               Toi ci tham trong bung: "ao Thien Chua hay ao Phat."

              Ba thang sau, toi len Hai c, khong thay Thien ni xng hng.               Hoi ngi lam hng trong xng cho biet rang thng toa Tr               Thu em anh len  ni coc cua thng toa hn mot thang roi.

               Toi ben leo doc len coc: mot nha s tre ang ngoi xep bang ngay                ngan, mat lim dim tren chiec ghe dai ni coc. Nhn ky th la Pham               Cong Thien! Ro la mot nha s 100 phan tram. Thien ngoi yen, toi               lang lang i vao coc. Thng toa Tr Thu mng r, muon goi Thien.               Toi "xin ng". Sau may cau han on nh thng le, thng toa noi:

               "Thien quy y vi toi roi, toi at cho phap danh la Nguyen Tanh."

               Toi khong to y tan thanh cung khong to y phan oi. oi vi Thien                quy y cung the ma khong quy y van the.

               May thang sau - thang 9 nam 1964. Toi len Hai c mot lan na.               Coc ong - ngi trong chua cho biet thng toa cung Thien vao Sai               Gon, con lau mi ve. Toi cam thay bui ngui nh nh nhung, nh               thng tiec.

               Toi ngau chiem mot tuyet:

                  Lu u
              Ao giu ngay sng gio
              Len chua tham co nhan
              Non nghieng them nang xe
              Lu u bong nhan van.

     Sau nghe tin Thien day hoc  ai hoc Van Hanh, roi i My, i Phap. Con thng toa Thch Tr Thu th tru tr chua Gia Lam, roi c phong hoa thng, thnh thoang mi ve Nha Trang tham chua cu va ngh ngi. Thien th t ngay t gia Nha Trang, toi khong con gap lai..."

     Bay gi Pham Cong Thien khong viet nhieu nh ngay xa na. Nhng cuon sach gan ay a so la viet ve Phat A Di a va Bo tat Quan The Am. T lau, anh cung khong lam th nhieu na. Nhng tac pham thi tre cua anh, khoang hn hai mi cuon, con c quan chung nh ac biet la vai cuon, nh: Tieu luan ve Bo e at Ma, to s Thien tong (1964), Y thc mi trong van nghe va triet hoc (1965), Ngay sanh cua ran (1967)... Cuon c nh ten nhat tai hai ngoai cua Pham Cong Thien, co le la cuon i cho het mot em hoang vu tren mat at (1988)...

     Nhng em hoang vu cua anh van cha het, cho nen van thay anh i lien tuc. e theo doi bc i mot oan i cua anh, hay trch mot chut sau ay t cuon Nhng bc chan nhe nhang tr ve s im lang cua Pham Cong Thien, xuat ban 1994 tai Los Angeles, t Li noi au:

     "Quyen sach nay c viet cham rai thong dong t tren 10 nam nay, t nam 1983 tai Los Angeles va tai nhng vung phu can Los Angeles, California, Hoa Ky. T nam 1970 cho en 1983, toi a song  Do Thai, roi  c quoc va  lau dai tai Phap quoc; en nam 1983, qua mot cn chuyen ong toan dien cua tam thc vien ly, toi a tr lai Hoa Ky, tr lai thanh pho Los Angeles sau mot thi gian xa vang gan 20 nam; t nam 1983 cho en nam 1994, tren 11 nam nay, lai qua nhieu cn chuyen ong toan dien lien tuc cua tam thc vien ly, toi van tiep tuc song  thanh pho Los Angeles; sau vai chuyen lui ve vung oi nui im lang  Uc chau, toi van tr lai thanh pho Los Angeles nh tr ve tap song hon nhien t tai vi nhng cn ong at thng xuyen cua i mnh..."

     Bay gi Pham Cong Thien van con i. Va oi khi van con viet - nh mot nghiep tien nh cua anh.

     Neu ban nh rang Pham Cong Thien sinh nam 1941 th mi kinh ngac, khi biet rang anh in cuon Tieu luan ve Bo e at Ma nam 1964, ngha la khi mi 23 tuoi. Ni ay, chung ta khong noi chuyen cuon sach anh viet a co giup g cho ai ve mat giac ngo hay khong (chuyen nay, kho co thc o), nhng ch noi ve e tai e khao sat, suy ngh va viet xuong th a la mot ieu het sc d thng. Toi tng oc rang khi anh con  tuoi v thanh nien, anh a soan mot cuon T ien Anh ng tinh am, nhng v toi cha bao gi oc cuon nay cho nen khong dam ban. Nhng  tuoi 23, ma anh viet sach Thien tong th phai co mot tam hon rat mc th mong, mot khat khao tr tue rat mc manh liet, du la, oi vi Thien tong, ung hay sai va me hay ngo cung la chuyen rat mc kho do...

     Nhng v sao mot ngi i thng lai c ca cac tang ni ton knh? Ma ngi i thng nay, anh Pham Cong Thien, lai khong he biet cach kiem tien... Toi ngh, nhieu phan la trong cac kiep trc, Pham Cong Thien a tng la thay, tng la bac ton tuc cua cac v tang ni kia, va cua nhieu c s i thng nh toi...

    Va toi tin rang, khi Thien s Thi s Pham Cong Thien t tran, chac chan se co rat nhieu ngi goi anh la Bo tat, mot danh hieu rat mc ton knh trong nha Phat, ch ng sau danh hieu c Phat. Tai sao nh the? Toi khong the tra li chnh xac. Nhng nha th Bui Giang a c ton xng la Bo tat, va toi tin, chac chan rang Pham Cong Thien cung se c ton xng nh the. Them na, Kinh Phap Hoa cung viet rang tat ca moi ngi eu la Phat - va bay gi nhieu ngi trong chung ta a quen thuoc vi cach Phat giao Tay Tang goi ngai at Lai Lat Ma la Bo tat Quan The Am, goi ngai Ban Thien Lat Ma la Phat A Di a hoa than...

     e tra li cho bt ve than b hn, co le nen noi rang nha th Pham Cong Thien a anh thc c ni rat nhieu ngi niem say am vi cuoc i. Bat ke la nhan loai thng trc oi dien vi biet bao nhieu la ho tham va hoang vu, chnh niem say am nay a va ang dan chung ta i qua biet bao nhieu la ngon oi may trang...