Tran Kiem oan

      Tuoi tre Phat t Viet Nam trc th thach noi bo trong thi ai mi

    Nhan dp Vien Nghien cu Phat hoc Viet Nam (Vietnam Buddhist Research Institute) to chc mot cuoc hoi thao khoa hoc quoc te trong hai ngay 15 va 16 thang 7 nam 2006 vi chu e: "Phat giao trong thi ai mi: C hoi va thach thc", toi c mi tham d. Trng ban to chc cuoc hoi thao la TT. Thch Tr Sieu -  Le Manh That, Vien trng vien Nghien cu Phat hoc Viet Nam.

   Von co nhieu c duyen lam viec va sinh hoat trong nhng moi trng tuoi tre (Lien oan trng GPT Lieu Ha, 62-68, oan trng oan Thanh nien Hong Thap t Quoc te, phan hoi Quang Tr, 73-74, hoi trng hoi Sinh vien Viet Nam ai hoc Sac State, 86-88, lam viec vi C quan Bao ve Thanh Thieu nien tai Sacto, 88-06, day hoc tai cac trng trung va ai hoc Viet, My...), toi xin ong gop mot vai y kien khiem ton trong lnh vc ma mnh tiep can lau dai qua bai viet sau ay.

   S phat trien nhanh chong phng tien giao thong t gia the ky 19 a gop phan nang ong trong viec thay oi bo mat va trat t ve khoang cach va khong gian tren trai at. Va cuoc cach mang truyen thong cua the ky 20 a pha o nhng bien gii va rao chan gia cac quoc gia va luc a tren mat a cau. T cai cu bc qua cai mi trong nhieu trng hp khong theo th lp cua mot qua trnh chuyen mnh t nhien nheo mo thc co ien ma bang nhng bc nhay vot. Bc tien nhay vot hom nay van con b coi la hoang tng trong nhng the ky trc. Do o, khai niem "thi ai mi" khong ch n thuan lien quan en trnh t thi gian nh mi -  cu, xa -  nay, trc -  sau theo vong quay t nhien ngay em, thang nam cua mat tri, mat trang va trai at. Cai "mi" mang mot y ngha tch cc va bt pha vt ra ngoai nhng quy c truyen thong.

 Thi ai mi trong the ky nay c xac nh vi y ngha tan tien (modernism), hien ai (modernity) va cap nhat (up-to-dateness). Nhng nguon thong tin tren the gii hien nay c thong bao gan nh tc khac va moi bien co, s kien xay ra tren khap hanh tinh nay eu c cap nhat tng giay, tng phut mot. Mot s kien mang tnh toan cau nh Giai Bong a The gii nam nay chang han, tuy dien ra tai c, nhng xuat hien cung luc ngay trc mat cua khan gia mo ieu tren toan the gii qua phng tien truyen thong ai chung.

  Mac dau "thi ai mi" khong mang theo mot biet le oi vi bat c vung at hay sinh vat a cau nao. Tuy nhien, mot thanh vien hay oi tng trong cong ong the gii co muon hay co chu m mat, m tai ra e nghe, e nhn, e biet nhng chuyen g ang xay ra chung quanh mnh hay lai con la chuyen khac na. Th du nh cai goi la "thi ai mi" mang nang tnh chat canh tranh, chuyen hng, sinh t oi vi xa hoi Au, My hay noi chung. Nhng chang co mot may may anh hng hay tac ong nao oi vi cac bo toc ngi My Da o ang song theo nen van hoa bay an co s trong cac khu biet c Trung My va Rocky Mountains ca. Bi vay, noi ham va tac ong cua thi ai mi thng co gia tr va anh hng mot cach tng oi tuy theo con ngi va hoan canh.  

  Khai niem "thi ai mi" trong bai nay nhan manh en boi canh cua mot khong gian toan cau hoa va mot mo thc tiep can, lien lac cap thi va trc tiep. Moi mat cua i song chuyen bien tan goc re ve toc o cung nh ve quy mo. Toc o nhanh chong va tnh ai chung ve phng tien giao thong; khong gian rong ln va bao quat ve mat truyen thong... a lay chuyen tam nhn, tam ngh, va mi, va xa, va sau hn so vi gii han trong mot qua kh ch mi may nam ve trc.

  Viet Nam ngay nay vi dan so 83 trieu ngi c xem la mot nc "tre trung" trong vung chau A Thai Bnh Dng (Asian Pacific Rim). Tre trung v dan so sinh ra sau nam 1975 chiem a so; tre trung v ang tren mot toc o chay ua ve phat trien kinh te c gii chuyen mon kinh te the gii ghi nhan la kha nhanh; va tre trung v ca nc ang chuan b "gan cot" e bc vao mot the he mi -  the he cua van hoa th trng.

  Khoang cach the he (Generational gaps)

  Khi noi en tuoi tre, ngi ta thng hoi rang, da tren tieu ch nao e xac nh tnh chat "tre" moi con ngi. Cac nha sinh vat hoc th da tren tuoi tac va s phat trien ve the lc. Cac nha tam ly hoc, nhat la nganh tam ly tr lieu (psychotherapy), th da tren s phat trien tam sinh ly. Mot so cac nganh nghe va lnh vc chuyen mon khac th da tren kha nang tao ra "san pham" e phan biet tuoi tac. Mot nha phe bnh nghe thuat My, Heather Atkins, a cho rang Monet, Picasso... la nhng ngi tre mai trong mau sac; Sinatra, Brahms, Stravinsky... la nhng ngi tre mai trong am thanh. Tuy rang, trong mot the gii khai niem mang ay tnh chu quan va tng oi ve tuoi tre nh the, nhng khi noi en tuoi tre, khong ai co the ao ngc thi gian hay ch n gian can c tren "kha nang tao ra san pham" e cho rang Nguyen Trai "tre" hn Nguyen Du v "Bnh Ngo ai cao" xoc noi hn oan trng tan thanh (!)

  Trong mot vai bai viet trc ay, ngi viet bai nay a co dp nhac lai mot vai quan niem ien hnh ve tuoi tac trong truyen thong van hoa va xa hoi Viet Nam. Theo quan niem tng oi pho bien nhat th mot i ngi c chia ra lam 4 giai oan: (1) Thieu nien, (2) thanh nien, (3) trung nien va (4) lao nien. Khi noi en tuoi tre, neu nhan manh en vai tro ke tha va chuyen tiep, ngi ta thng e cap en tuoi thieu nien va thanh nien. Nhng e nhan manh vai tro nang ong va trach nhiem vi xa hoi, ngi ta noi en tuoi thanh nien va trung nien. Trong o, trung nien la mot the he bac cau (the bridge generation) gia hai the he gia va tre. The he bac cau giup lam gach noi thu hep s khac biet gia hai the he gia va tre hay the he an anh va the he an em.

 Hnh anh "thanh thieu nien" tng trng cho mam non ti mat, sc song tran ay va s ke tha ay hy vong. Trong hoan canh thc te cua Viet Nam sau chien tranh, cuoc chien 30 nam (1945-1975) la cai moc lch s tieu bieu e nhng nha xa hoi hoc va tam ly hoc phan chia the he. Co the noi nhng ngi Viet Nam ang song co 4 the he: (1) The he trc chien tranh Viet Nam (Pre-Vietnam War generation), (2) the he chien tranh Viet Nam (Vietnam War generation), (3) the he sau chien tranh Viet Nam (Post-Vietnam War generation) va (4) the he au nhi gom nhng tre em t s sinh en la tuoi tieu hoc.

  The he sau chien tranh Viet Nam la mot the he ien hnh cho tuoi tre Viet Nam hien ai. o la tang lp thanh thieu nien nam n sinh ra sau 1975. Tuoi trung bnh t 10 cho en 30. The he an anh ang lu lt t gia nhng vai tro then chot trong c che lanh ao va quan ly xa hoi va the he an em -  the he tuoi tre Viet Nam -  lan lt thay the.

  S ke tha va chuyen tiep gia hai the he tai cac nc Au My cung nh nc ta, eu gap phai nhng "tr ngai mi phat sinh" (unprecedented disadvantages) ma nhng bieu hien thng thay nhat la:  

   Tinh than bao thu cua the he gia da tren nhng kinh nghiem cu ma mnh a co xung ot vi khuynh hng cap tien cua the he tre da tren s tm toi, khai pha ma mnh ang phan au vn ti.

  The he gia kh kh bam chat vao a v va quyen lc, trong khi the he tre can co ieu kien va moi trng e s dung nang lc va the hien ly tng cua mnh.

  The he gia khong bat kp vi toc o cang ngay cang nhanh en chong mat cua cua nhng tien bo khoa hoc, ky thuat; trong khi the he tre ang vat lon va nam bat e ap dung mot cach hu hieu nhng tien bo nay. S tut hau va ng au trc hien thc mang tnh thi ai gia hai la tuoi tao ra mot khoang cach (hay xung ot) gia hai the he gia va tre la hau qua tat yeu.

  Neu s xung ot the he thieu mot mau so chung e hoa giai, the he tre va the he gia se dan nhau en s khung hoang tam ly ma tac ong tieu cc va nghiem trong nhat la s choi bo, loai tr nhau gia hai the he.

   Ngoai nhng hien tng tieu cc mang tnh chat chung va pho bien tren ay, moi tng quan gia tuoi gia va tuoi tre Viet Nam ng ai con mang them ganh nang cua thi cuoc, kinh te va a ly.

  Ve mat thi cuoc, lch s chien tranh a e lai nhng dau vet khac nghiet trong tam hon va tren the xac Viet Nam. The he gia   the he an anh   a sinh ra va ln len trong chinh chien; trong khi the he an em sinh ra va ln len gia hoa bnh. Nhng am anh kinh hoang, nhng gia tr nhan van b gay o, nhng han thu nup bong di nhan danh... a thieu ot the he an anh nhat dan hay chang con dau vet trong tam thc the he an em. Loi nhn khac nhau ve qua kh se mang theo phan ng va cach hanh x khac nhau trong hien tai va hng nhn tng lai.

  Nen kinh te suy yeu va tut doc sau cuoc chien a keo theo nhng te nan xa hoi a trc tiep hay gian tiep tao ra s that vong va hoai nghi cho the he an em khi nhn ve the he an anh.

  Nhng suy ngh xot xa ve s yeu kem a tao ra mac cam t ty cho tuoi tre khi tng giao va tiep can vi cac dan toc va cac nc lang gieng cung nh cong ong the gii. Tuoi tre khong tm ra mot s ke tha mang y ngha tch cc va ay thuyet phuc t pha cha anh mnh.

  Tuoi tre Phat t Viet Nam

  Tn o cua mot ton giao trc het la mot ngi cong dan cua mot x s nao o. Tuoi tre Phat t (TTPT) Viet Nam la mot ngi dan Viet tre tuoi co ton giao la ao Phat ang ln len tren x mnh hay x ngi. Ngi tuoi tre Phat t Viet Nam t can ban la mot thanh vien cua dan toc; cung tha hng hay chu ng nhng vinh quang va cay ang chung vi cong ong dan toc. Ben canh viec mang ay u yeu tnh cua mot cong dan bnh thng, ngi TTPT con co them mot i song tam linh, mot c tin ton giao, mot s gan bo va hng ve nep ngh, thai o, loi song cua mot ngi theo ao Phat.

  Vi s vang bong cua moi hnh thc ton giao theo nguyen ly giao duc trong nha trng xa hoi chu ngha, TTPT tai que nha tm en vi ao Phat thong qua 3 nguon suoi chnh: (1) Truyen thong gia nh; (2) ban be, tu s va chua chien t vien; (3) t mnh tm hieu va hoc hoi qua sach v va moi trng truyen thong. ong lc lam cho tuoi tre tm en vi ton giao la nhu cau cua i song tam linh. ay la mot hien tng bnh thng cua mot i song toan dien. Mot i song the chat linh ong can s ho tr vo hnh, nhng khong kem ve sc manh, cua nep song tinh than. Theo nha tam ly hoc danh tieng Erik Erikson th 95 phan tram nhng nha khoa hoc va nhng thien tai cua nhan loai co i song ton giao rat hai hoa vi i song nghiep vu bnh thng. Ngay Karl Marx va Friedrich Engels xuat than cung la nhng ngi theo tn ly ton giao C oc.

  TTPT tai que nha cung nh hai ngoai tm en ao Phat bang mot sc manh tinh than dung manh va t nguyen hn bao gi het v ca hai xa hoi trong cung nh ngoai nc trong ba thap nien qua eu la nhng vung at "kho"; khong phai la nhng vung at mau m cho mam Phat giao ben re, am choi. So vi the he an anh, TTPT gi vng c niem tin ton giao, hng ve Tam Bao trong nhng ieu kien xa hoi, chnh tr va kinh te muon van kho khan hn. Bi vay, cac em la nhng vien ngoc quy ma the he an anh can phai tran trong va anh gia ung mc e nuoi dng va phat huy tren hng ve tng lai cua ao Phap.

  ong thi vi TTPT noi chung, Gia nh Phat t (GPT) Viet Nam la mot to chc Tuoi tre Phat T thuan tuy ma khong mot giao hoi Phat giao nc nao ngoai Viet Nam ang co.

  GPT c thanh lap nam 1943, qua cac danh xng nh oan ong au Phat t, Phat hoc c duc, Gia nh Phat hoa Pho.

   Trong gan 60 nam qua, GPT Viet Nam trong nc va hai ngoai a tr thanh mot hnh anh sinh ong, ti mat, tre trung va ay ha hen trong nhieu sinh hoat cua Phat giao ai tha. ay la mot to chc cua TTPT Viet Nam co mot he thong cau truc chat che va rong khap. GPT co cng lnh, ng loi hoat ong phu hp vi tinh than chung Phat giao. Can ban la lay cham ngon Bi -  Tr -  Dung lam nen tang sinh hoat va da vao Nam ieu Luat tng trng cho nam hanh: Tinh Tan, Hy Xa, Thanh Tnh, Tr Tue va T Bi cua ao Phat. Hn na the ky qua, GPT Viet Nam la hnh anh tieu bieu cho the he tre Phat t Viet Nam.

  Trong qua kh, dau qua nhng giai oan thang tram va ngay ca trong nhng thi iem dau soi la bong nhat cua Dan Toc va ao Phap nh bien co chien tranh, phap nan, t nan, tan c, tam c..., GPT van luon luon co mat ben canh ch ton c va quy ao hu mot cach oan ket, trung kien, sinh ong va khong phan biet s d ong cua chua chien hay bo phai. The nhng trong vong 30 nam qua, t nam 1975 tr ve sau, GPT a va ang trai qua mot thi ky chao ao nhat trong lch s 63 nam to chc va sinh hoat.

  S thach o t trong noi bo gia thi ai mi

  Trong so nhng van e ien hnh nhat ma TTPT Viet Nam phai ng au trong thi ai mi co nhng van e truyen tha t the he an anh sang the he an em. Co nhng van e phat sinh do s phan ng trc hoan canh tam thi. Co nhng van e do thi cuoc, a ly va nhan van. Co nhng van e nay mam, moc re va an sau (tham can co e) t trong noi bo.

  Lien tiep trong 6 bai viet di tieu e "La th huynh trng" a ang tren Tap ch Van hoa Phat giao va Website Phat T Viet Nam (www.phattuvn.org), ngi viet bai nay a co c hoi trnh bay va phan tch nhng th thach va c hoi oi vi TTPT Viet Nam. Nhng o ch mi la nhng thach o en t hoan canh ben ngoai. Nhng th thach en t ben trong mi la ieu nghiem trong ang noi trong luc nay. ay la mot thi iem qua tam ch i bi v the he an anh hau het ang bc vao la tuoi sau, bay mi va the he an em ang manh me bc vao i e nhan lay trach nhiem thay cho the he an anh. Neu s ke tha ch la phan hoa va xung ot; neu gia tai truyen thong ve mat to chc lam vao canh "nhat giang lng quoc", mot Giao hoi Phat giao Viet Nam b phan chia ra hai hay nhieu phe phai... th TTPT khong vay, khong tao ma lai thanh con n cua tng lai.

  Nhng van e en t ben trong gay xung ot va phan hoa nh the, co the coi nh la "Phap nan t than".

  Trong lch s 25 the ky, ao Phat a trai qua nhieu thi ky hng thnh va thoai trao. Co nhng trieu ai hoang kim Phat giao nh thi vua A Duc (268-232 trc ky nguyen). ao Phat khong nhng tr thanh quoc giao ma ao ly nha Phat con tr thanh quoc sach tr nc an dan. Trieu ai A Duc anh dau bc chuyen mnh trong ai cua Phat giao. T mot ton giao gii han trong vung lu vc song Hang, x An o, a manh me vn len thanh mot ton giao hoan vu.

  Ngc lai, cung co nhng trieu ai Phat giao b bc hai tang thng. Nh trong trieu ai Sunga, vo than Bo Sa Mat a La (Pusimitra) cp ngoi len lam vua a ra lenh pha huy chua chien, tu vien, tan sat ch tang va treo giai thng 100 ong tien vang cho ai lay c mot cai au cua mot nha s. ay la phap nan lan th nhat cua Phat giao An o, xay ra vao the ky th 2 trc ky nguyen. Tiep theo nhng trieu ai Ba La Mon va Hoi giao gi vai tro ng tr, ao Phat a b mai mot dan ngay tren x Phat. anh gia lai thi ky suy yeu nhat cua ao Phat tai x An o, giao s chuyen khoa Phat giao Koichi Shinohara, ai hoc Berkeley, nhan nh rang: "S suy yeu cua ao Phat tai An o bat nguon t s suy thoai pham chat t ben trong. So ngi xuat gia khong co ly tng giac ngo, o sanh ma ch v i song ca thien ng thi doi dao; tang s c trong vong lam cho tang gia cang ngay cang b hu hoa. Tai thanh Vng Th (Pataliputta), tang chung suot 7 nam khong he co le Bo Tat. i song tu vien phan chia giai cap. Tang gia phan hoa thanh phe nay chong bang phe kia. Mi nhn qua th ng nh chang co g quan trong. Nhng neu nhn suot dong lch s th o la phap nan t than, "trung s t an tht s t", ngi ong ao xa lanh va t bo nhau. Ca hai pha xung ot eu nhan danh chanh phap va keu goi hoang dng chanh phap; nhng thc chat la t bien thanh ngon la thieu huy niem tin Tam Bao trong cung tan ay long ngi. Phap nan en t ben ngoai co the gay kho khan cho viec sinh hoat Phat s qua nhng nam thang, nhng phap nan en t ben trong co kha nang lam suy yeu tinh than, pha huy c tin cho ca the he. Phap nan en t ben ngoai muon lan de cha hn phap nan en t ben trong."

  Tuy lch s khong bao gi co s lap lai hoan toan giong nhau, nhng nhng bai hoc lch s gia tr thng bieu hien nguyen nhan va hau qua tng t nh nhau. Ngi Phat t rat xot xa trc hien trang quy tang ni, Phat t phan hoa tai que nha va tren que ngi. Tuy gii Phat t thuan thanh, ke ca ngi viet bai nay, suot 30 nam qua a tng an ui rang: "ao Phat khong co phan hoa ma ch co nhng ngi theo ao Phat phan hoa. Ch ton c la nhng bac cao tang thac c nen cac ngai se t tm ra phng hoa giai gia pha nay, pha no, nh tram dong song, nghn con suoi khac nhau roi cung se chay ve chung dong trong bien me." Nhng thc te a va ang noi len rang, ay ch la thi ca, la triet ly, la c m ch cha phai la hien thc!

 Ton giao khong phai ch n thuan la niem tin nh gia cuoc i thng ma phai co c tin vng chac lam cho da cho i song tam linh. Bi vay, mot to chc i song tam linh on nh oi hoi cac cap chc sac lanh ao tinh than phai co t nhat la mot he thong lanh ao thong nhat ve mat cau truc va nhat quan ve ng loi. Lanh ao la cam cng, la lam chu mot con ng, mot phng hng rach roi va cu the. Mot nc co cung luc hai vua, hai trieu nh la nc loan. Mot to chc co hai he thong au nao song hanh la mot to chc ch co gia tr tng trng ma khong co thc quyen, thc dung.

 TTPT Viet Nam ln len trong gia nh co truyen thong Phat giao bong kham pha ra rang: Co "chua ta", "chua ho"; co "thay mnh", "thay chung no", co ao Phat cua phe nay la ung an, ao Phat cua phe kia la sai lam... Vi tam hon mang non nh t giay trang, the he cha anh a lam van uc nguon suoi tinh than ti mat va trong sang cua cac em v phai chon la chua nay hay chua no, neu khong se b b v trc nga ba ng.

 au la nguyen nhan xa va nguyen nhan gan cua tnh trang phan hoa nay? Neu co chang mot s phan ranh nh the th loi tai ai? Han nhien la khong mot ngi Phat t xuat gia hay tai gia nao lai muon co mot s phan ranh nh the ca. oi vi mot ngi Phat t bnh thng, phai chon la pha nay hay pha no; theo thay nay ma khong theo thay kia la mot viec lam bat ac d, mot co gang i tm trong that vong.

 Neu chung ta tiep tuc "truy nguyen" e tm cho ra nguyen nhan au tien cua cai "kho e" nay th se lan lt len en quy thay, ch ton c. Va bac nay, chac han ke i tm nguyen nhan se thay c rang, quy thay a t bo tat ca cong danh, tham luyen i thng e xuat gia tu hanh mong cau giac ngo th se khong co ly do nao muon nhn thay mot hnh anh Phat giao ran nt ca. Hay thap uoc len, tiep tuc i tm nguyen nhan cua s phan hoa. i na. i ti Phap bao, Phat bao va se i en suoi nguon an lac cua ao Phat. Chung ta lai cang khong thay mot chut ran nt; khong tm ra mot may may dao ong.

 Noi nh c Lat Ma e Van x Tay Tang: "ao lanh von khong xung ot, khong phan ranh gii con ngi hay hoan canh. Ch co s vo minh trong nhng phng tien hanh ao mi tao ra phan hoa, xung ot ma thoi."

 Ai la "thu pham" cua vo minh?

  Thu pham nam t ben ngoai ta chang?

  Nh tren a neu dan, ao Phat a trai qua nhng thi ky Phap nan, co khi giai thng cai au nha s len en ca tram ong tien vang. Lch s nc ta a ghi lai con ng vinh quang va gap ghenh cua Phat giao Viet Nam. ao Phat cc thnh thi Ly Tran; luc thnh luc suy thi Le Nguyen va phai ng au vi bao nhieu song gio t thi Phap o ho; b lay ong tan goc re trong suot cuoc chien tranh Viet Nam; va chao ao trong suot thi hau chien. Noi tom lai la Phat giao Viet Nam a b nhng the lc t ben ngoai tac ong va thach o khong ngng. Nhng thc te a chng minh rang, Phat giao Viet Nam vi tinh than "ca thien rong m" nen bat c kho khan nao tac ong t ben ngoai, cung lam cung ch tao ra kho khan, tr ngai, ch khong the nao pha huy c ngoi nha Phat giao khi "t chung ong tu, tang gia hoa hp". Phat giao ch lam vao tnh trang thoai trao thc s khi khong hoa giai c nhng xung ot t ben trong... ma thoi!

  TTPT Viet Nam, ma bieu hien mat noi la GPT, hien nay ang noi dai sinh hoat t que nha en hai ngoai. To chc va sinh hoat cua GPT la s phan anh ro net nhat tnh trang cua Phat giao Viet Nam trong va ngoai nc.

 Neu trong nc va ngoai nc ang co bao nhieu hnh thc "giao hoi" Phat giao th se keo theo bay nhieu nhng "phien ban Gia nh Phat t" co lap trng va to chc theo mot tinh than tng ng.

 Xa hoi My hien nay c xem la mot xa hoi a chung, khong kheo la tap chung. The nhng cai bc tranh can xa c (American Mosaic) lai kha hai hoa v co mot he thong chnh quyen lanh ao va chuyen vien quan ly t do va dan chu. Trong mot khung canh nh the, nhng s khac biet cua xa hoi My thng c v von nh mot da xa lach. Moi loai rau va moi th gia v trong cai da rau phc tap nay va xac nh cai "nga" cua mnh la loai rau g, la mui v g; the nhng cung va the hien tnh "vo nga", hien cai "toi" rieng biet cua mnh cho cai chung lam cho tat ca tr thanh va ch con la mot da xa lach ti tan, thm ngon.

 C hoi va th thach cua Tuoi tre Phat t Viet Nam chnh la iem then chot nay. Tach ra khoi dong trieu chung th se b co lap, co khi b v khong con co moi trng va c hoi e the hien va thi tho tam lc cung tai nang va ly tng cua mnh. Nhng neu nhap vao dong th phai chon b ben nay hay b ben kia. Hay ay cung ch la mot hnh thc noi khac cua phe nhom, phan tranh.

 Sc manh, tac dung va phan ng cua tuoi tre thng bieu hien phu hp vi tng giai oan cua s phat trien tam sinh ly qua tng o tuoi. Tuoi tre ay ly tng. Tuoi tre hang say va hng ve khai phong. Tuoi tre trong sang va nhiet tnh. Ly tng va nhiet tnh se rat de tr thanh nguoi lanh khi phai oi dien vi s co chap va cc oan cua the he an anh. Tuoi tre Viet Nam ang bc vao the ky 21. Mot s kien chnh tr quoc te, mot s co xa hoi tan ben tri Tay, mot kieu ao quan thi trang va xuat hien New York mi xay ra em trc, tc khac sang hom sau a loan xa tren moi kenh rach cua moi trng truyen thong quoc te. Nhng huyen thoai ve lanh ao, nhng cng ieu ve tnh hnh va hoan canh, nhng h cau ve anh hung liet n cua nhng thap nien qua kh chang nhng khong co tac dung ma con phan tac dung oi vi the he tre hien ai.

 Tuoi tre trong the ky nay ch co the b thuyet phuc va chinh phuc bang s that, bang thanh pham, bang ket qua co the kiem chng c ch khong the bang nhng an tng m ho, nhng ly thuyet suong, nhng ha hen rong tuech c na. N van My da en giai Nobel cua My, Tony Morrison, a viet trong tap ch Psych Review so thang 6/ 2005 rang: "The he gia hn trong the ky nay khong ln kp vi s phat trien qua nhanh ve tri thc va tam ly cua the he tre. The nhng the he gia van nuoi ao tng la mnh ang dan ng ao tao va giao duc thanh cong the he tre nen ngi. S  ly-d-the-he  bat nguon t o."

  Van hoa phng ong thng noi en "nguy c". Co nhan biet mnh ang the nguy nan mi tm ra c hoi. The nguy, ong ngha vi s thach thc oi vi the he tuoi tre Phat t hom nay la s phan hoa t ben trong; la s nt ran t trong cach nhn va loi ngh. S phan hoa va ran nt o la tien e cua nhieu van e xung ot t thng tang lanh ao, en trung tang cau truc va ha tang hanh ong.

  Khi s thach thc nh mot van nan ang nam lu lu trc mat, ai va lam sao ng ra e khai thong con ng hoc ao, hanh ao va ho ao cua cua ngi Phat t? Lam sao e cung ng mot pha b ben nay, len ng vt dong song, qua b giac ngo ben kia?

  ao Phat Viet Nam ngay nay, co Tam Bao va Phat t ket thanh chiec be hanh thien qua song vng chai, nhng be hay thuyen th trc sau ch can mot banh lai. Neu co hai hay nhieu banh lai th se sinh ra hien tng cai tien, cai lui, cai buong cheo tai cho... Trc nhng the i nghch chieu nhau, thuyen se lac hng. oi vi Tuoi tre Phat t, thach thc cua thi ai mi ang trc tiep oi dien vi the he tre. Nhng c hoi th phai trong ch vao the he an anh ang nam quyen hanh x trao cho.

  Trong khung canh Phat giao Viet Nam hien tai, moi ngi ang i ch the he an anh hanh (ao) hn la thuyet (phap). Bi vay, bai ban, hoi luan ch co gia tr gi y tng trng. ieu quan trong la the he an anh ang lam g, ngh g, hanh ong nh the nao e trao lai cho the he an em mot s ke tha xng ang vi be day cua an anh va long tin cay cua an em.

  Th thach va c hoi

  Trong gan na the ky qua, Phat giao Viet Nam a oi dien vi nhieu th thach va c hoi. oi vi nhng Phat t vao hang the he tuoi tren di 60 nh ke viet bai nay th ao Phat thng xuyen ng tren trng ng au va th thach hn la c hoi. Trong tnh hnh chien tranh keo dai, hau nh het thay chua chien, t vien tai cac vung nong thon Viet Nam eu b thieu huy trong la an. a so nhng vung que, ao Phat bien thanh hnh thc th cung me tn d oan. Nam 1954, khi hoa bnh tam thi lap lai, ao Phat cha u thi gian e khoi phuc le loi to chc sinh hoat bnh thng th phong trao tranh au Phat giao chong an ap ton giao a day len nam 1963. Va lien tiep nhng nam sau o, Phat giao thng xuyen oi dien vi s bat on do hoan canh va khach quan, va chu quan tao nen.

 T nam 1975 tr ve sau, Phat giao lai phai ng au vi nhng th thach mi, trong mot tnh hnh chnh tr, xa hoi va giao duc mi. Dau cho ng t bat c mot goc o nao th van khong ai phu nhan c rang, t trong ly thuyet c ban va s hanh x cu the, khong co mot chnh quyen cong san nao tren the gii tha nhan sinh hoat ton giao nh la mot nhu cau t nhien va can thiet cua i song tam linh. Khi t loi nhn tieu cc cua Marx ve ton giao nh la: "Tieng th dai cua con ngi b ap bc; thuoc phien lam quan chung nghien ngap...", ton giao noi chung va Phat giao noi rieng khong co cho ng ng nhien va quan trong trong he thong giao duc va i song xa hoi cong cong. Bi vay, a co nhieu ngi at cau hoi: "Co t nhien va hp ly chang khi oi hoi mot hnh thc t do ton giao theo khai niem cua cac nc phng Tay trong mot nc co he thong chnh tr theo ng loi cong san?"

 Rieng tnh hnh Phat giao Viet Nam th s hoai nghi gia gii lanh ao Phat giao va chnh quyen a co ngay sau nam 1975. Ch may thang sau ngay tiep thu toan mien Nam, dau hieu phan khang cua hang tu s Phat giao tai Sai Gon a bat au noi len. Mua Phat an nam 1976 a co mot phai oan Phat t Hue (thng c menh danh la "Thu o Phat giao" cua Viet Nam) do ong Nguyen Hu Van, trng ban ton giao cua Mat tran To quoc Bnh Tr Thien cam au vao Sai Gon e "giai oc". Di luy cua moi quan he mang tnh chat hoai nghi va xung ot gia chnh quyen Viet Nam va mot so ch tang ni cao cap cua Phat giao la a en tnh trang co hai giao hoi Phat giao song hanh tai Viet Nam: Giao hoi Phat giao Viet Nam Thong nhat chong chnh quyen va Giao hoi Phat giao Viet Nam than chnh quyen. Tuoi tre trong GPT Viet Nam cung b phan hoa lam hai theo tinh than cua quy Thay: To chc GPT co ang ky va GPT khong ang ky! Khuynh hng chung cua Phat t la khong muon dnh dang en nhng van e tranh chap chnh tr, hoac chong, hoac theo. Ngi Phat t trong nc cung nh hai ngoai a qua moi met vi ganh nang i thng. Ho ch mong tm c s an lac ni suoi nguon Phat giao.

  S xung ot gia chnh quyen va gii lanh ao Giao hoi Phat giao Thong nhat co the hoa giai trong tinh than t bi, tr tue cua ao Phat va tinh than hoa giai, hoa hp dan toc cua chnh tr hay khong?

  oi vi ngi ang song xa que hng th tnh hnh sinh hoat Phat giao que nha khong ro rang v "co qua nhieu tin tc ch khong phai v thieu thong tin". Neu theo doi tin tc, mang li internet, bao ch trong va ngoai nc, ngi ta se thay cung luc Van phong Thong tin Phat giao Quoc te cua ong Vo Van Ai Paris thong bao va bnh luan tnh trang Phat giao ang b an ap que nha. Trong khi o, cac nguon tin khac a tin va hnh anh ve xe hoa mng Phat an Hue va Ha Noi, le Phat an to chc ram ro khap nc va cac phai oan Phat giao Viet Nam tham d ong ao hoi thao, le Phat an tai Trung Hoa va Thai Lan.

  That ra, nhng hien tng ma hai khuynh hng "chong oi" hay "ung ho" a ra chang co g mi la hay ang tin cay oi vi xa hoi t do phng Tay. ieu then chot ma moi ngi eu thay ro rang la chuoi "vng mac" cua the quyen Viet Nam va giao quyen Phat giao Viet Nam. Co ve nh ca hai ben eu ang co tnh khong muon nhn ro mat nhau e tm ra mot mau so chung lam can ban giai quyet van e d biet.

  Nhng "vng mac" ve pha chnh quyen Viet Nam:

  Mat tran To quoc Viet Nam: ay la mot cai khung lanh ao va ch ao nham muc ch phoi hp va van ong cac oan the quan chung trong nc tuan hanh tot va phuc vu hang cho che o. Ca hnh thc lan noi dung cua chiec khung chien lc nay co ve nh khong con hp ly, hp thi trong thi ai mi. Mat tran To quoc mang y ngha mot chien dch au tranh cho at nc la mot danh xng cng ieu mang tnh chien lc va ap dung chien thuat "nuoi dng cac phong trao quan chung" e van ong quan chung phuc vu cho chien trng va at nc trong thi chien. Khai niem "mat tran" ap dung cho cac oan the quan chung a khong con hp thi. Neu em ap at thanh cai khung lanh ao ton giao, ac biet la mot ton giao at tren can ban t bi, hy xa nh ao Phat ma lai ng vao "mat tran" th lai cang khong "va van" chut nao!

  oan ngu hoa ton giao: Tren nguyen tac phap ly va ao ly, ton giao va tn o cua bat c ton giao nao cung khong the ng tren va ng ngoai at nc va dan toc. Nhng ton giao co mot v the rieng, co the ni la ng hang th hai sau chnh tr. Viec chnh quyen Viet Nam n gian a mot ton giao lau i cua at nc nh ao Phat vao lam mot thanh vien cua Mat tran To quoc, ngang tam vi cac oan the quan chung thieu nien, thanh nien, phu n, bo lao... la mot s "oan ngu hoa" khong hp ly ma cung chang hp tnh. ay la nguyen nhan trc tiep au tien tao ra tam ly chong oi t pha cac nha lanh ao ton giao.

  The lc hoa ton giao: Hien tng chnh quyen chu trng xay dng mot "canh" ton giao manh hn, ong hn e lam m i "canh bat ong" la mot sach lc co tac dung, thch hp vi truyen thong van hoa lang xa co ien. The nhng phng sach nay lai khong thch hp vi moi trng ton giao, nhat la ton giao trong thi ai toan cau hoa vi moi trng truyen thong hien ai nay. Phat giao khong co at ng cho nhng "danh tang" theo y muon chu quan mang tnh cach phong trao thi thng. Pham cach cua danh tang hay cao tang la mot tap ai thanh cua cong phu tu tr va hanh ao lau dai va gian kho. c at Lai Lat Ma cua Phat giao Tay Tang la mot dan chng ien hnh cho pham cach cua mot danh tang. Trong tnh hnh "giao hoi ben nay, giao hoi ben kia" th hau het nhng ngi Phat t co ao tam tr thanh mot tang lp tn o tham lang. Khoi Phat t tham lang nhng chiem ai a so nay se cam thay xa la va that vong vi s hien dien ay ve trang tr, nang phan trnh dien cua mot so "ch ton c" cha co tuoi ao (ha lap) ro rang hay chang co mot qua trnh tu chng c dng len nh mot nhu cau hnh tng nhat thi.

  Cac nha lanh ao Viet Nam va Ban phu trach Ton giao Trung ng eu nhan ro rang, ton giao cung la mot the lc "chnh tr tam linh". Tng t nh the quyen, giao quyen co he thong lanh ao, co s phan cong quyen lc, co quan chung (phan tinh than), co lanh tho (giao phan) va nhieu ton giao con co tai san va he thong kinh tai rieng. Sc manh cua ton giao co khi che ng va lam lung lay ca the quyen nh thi Trung Co va Khai Sang chau Au. Moi tng quan tch cc gia the quyen lanh ao at nc va giao quyen lanh ao ton giao bao gi cung mang lai nhng li ch vat chat lan tinh than cho at nc va dan toc.

  Nhng "vng mac" ve pha lanh ao Phat giao Viet Nam:

  Quy che t tr: Ch v tang ni lanh ao Phat giao thng nhan manh ve quy che t tr cua ton giao. Theo khuynh hng pho bien tren the gii th nen t tr ai hoc va s t tr ton giao la mo thc ly tng trong mot xa hoi t do dan chu. Tuy nhien, t tr khong co ngha la hoan toan ng oc lap ben ngoai xa hoi. Hoa Ky la quoc gia co quy che t do tn ngng rong rai nhat phng Tay. The nhng moi he phai ton giao eu phai hoi u 3 tnh chat phap ly c ban: (1) Giay phep hoat ong, (2) ho s khai thue va (3) tuan thu quy che an ninh. Khong ro chnh quyen va giao quyen Viet Nam trong 30 nam qua a co c hoi nao e phan tch va trao oi ve noi dung va nguyen tac t tr trong sinh hoat ton giao hay cha. Neu cha th ay cung la nguyen nhan sau xa cua s ngo nhan va xung ot gia hai pha.

  Lap trng va phan khang: Mot lap trng cng ran an cha s hoai nghi va phan khang oi vi the lc ng quyen thng rat kho hoa giai. Mot thai o cng ran va chong oi lau dai khong co mot giai phap thoa hiep gia the quyen va giao quyen thng keo theo s thoai trao cua ton giao. Trong nhng nam qua, do s xung ot keo dai gia nha cam quyen va ch tang ni lanh ao Giao hoi Phat giao Viet Nam Thong nhat, ngi Phat t ch con cach la chon la am tham chon la mot thai o thch hp nhat la "tu cho mnh". Mac dau ngi Phat t nhan chan c rang, ben canh thanh tang, cao tang, danh tang cung co pham tang, ac tang, kieu tang; nhng noi chung th quy Thay thuoc hang cao tang thac c, cho dau oc lap hay nghieng ve mot pha eu c gii Phat t knh ngng nh nhau. Hien tng ch tang ni va Phat t t mnh khong b troi buoc vi hai khuynh hng "ta, hu" ngay mot ong. Nh vay ma cho en phut nay, Phat giao Viet Nam que nha cung nh hai ngoai van khong v tac ong ngoai canh ma thoi bc tren ng tu hoc.

  Thong tin han che: Gii quan sat tnh hnh Phat giao Viet Nam co mot nhan nh tng t nh nhau ve mat thong tin noi bo. o la hien tng quy tang ni trong Giao hoi Phat giao Viet Nam va Phat giao Viet Nam Thong nhat thieu s lien lac, tiep can e tm chung mot giai phap trong viec xay dng mot Giao hoi Phat giao Viet Nam Hp nhat. Mot ngay con hai Giao hoi la mot ngay ao Phap con b phan hoa keo theo tuoi tre Phat t mat dan niem tin vao the he huynh trng, quan chung Phat t mat cho da tinh than vao ly tng t bi, hy xa, tr tue cua ch lao tang ni. Dong trieu cua ao Phat Viet Nam van troi chay, dau phai qua nhng oan ng cam go nhat ve mat tinh than.

  Ket luan

  ao Phat la ao pha vo minh. Vo minh, noi mot cach nom na, la s toi tam ngu dot. Nhng khuc mac cua het thay quan sanh, khong phan biet, se c hoa giai trong tinh than "pha vo minh" ay. o la ly tng cua ao Phat.

  Ve pha chnh quyen Viet Nam, cac gii chc co tham quyen nhac en tinh than hoa hp va hoa giai dan toc sau 30 nam ngng cuoc chien.

  Mot ben quyet pha vo minh e hoa giai; mot ben neu cao tinh than hoa giai e hoa hp.

  Knh mong, tinh than hoa hieu o se sm en vi Phat giao va chnh quyen Viet Nam cho moi ngi va tuoi tre c nh.