Cuoi Dong

Tran Kiem oan

Tuoi tre Phat t Viet Nam trc th thach noi bo trong thi ai mi

Nhan dp Vien Nghien cu Phat hoc Viet Nam (Vietnam Buddhist Research Institute) to chc mot cuoc hoi thao khoa hoc quoc te trong hai ngay 15 va 16 thang 7 nam 2006 vi chu e: "Phat giao trong thi ai mi: C hoi va thach thc", toi c mi tham d. Trng ban to chc cuoc hoi thao la TT. Thch Tr Sieu - Le Manh That, Vien trng vien Nghien cu Phat hoc Viet Nam.

Von co nhieu c duyen lam viec va sinh hoat trong nhng moi trng tuoi tre (Lien oan trng GPT Lieu Ha, 62-68, oan trng oan Thanh nien Hong Thap t Quoc te, phan hoi Quang Tr, 73-74, hoi trng hoi Sinh vien Viet Nam ai hoc Sac State, 86-88, lam viec vi C quan Bao ve Thanh Thieu nien tai Sacto, 88-06, day hoc tai cac trng trung va ai hoc Viet, My...), toi xin ong gop mot vai y kien khiem ton trong lnh vc ma mnh tiep can lau dai qua bai viet sau ay.

S phat trien nhanh chong phng tien giao thong t gia the ky 19 a gop phan nang ong trong viec thay oi bo mat va trat t ve khoang cach va khong gian tren trai at. Va cuoc cach mang truyen thong cua the ky 20 a pha o nhng bien gii va rao chan gia cac quoc gia va luc a tren mat a cau. T cai cu bc qua cai mi trong nhieu trng hp khong theo th lp cua mot qua trnh chuyen mnh t nhien nheo mo thc co ien ma bang nhng bc nhay vot. Bc tien nhay vot hom nay van con b coi la hoang tng trong nhng the ky trc. Do o, khai niem "thi ai mi" khong ch n thuan lien quan en trnh t thi gian nh mi - cu, xa - nay, trc - sau theo vong quay t nhien ngay em, thang nam cua mat tri, mat trang va trai at. Cai "mi" mang mot y ngha tch cc va bt pha vt ra ngoai nhng quy c truyen thong.

Thi ai mi trong the ky nay c xac nh vi y ngha tan tien (modernism), hien ai (modernity) va cap nhat (up-to-dateness). Nhng nguon thong tin tren the gii hien nay c thong bao gan nh tc khac va moi bien co, s kien xay ra tren khap hanh tinh nay eu c cap nhat tng giay, tng phut mot. Mot s kien mang tnh toan cau nh Giai Bong a The gii nam nay chang han, tuy dien ra tai c, nhng xuat hien cung luc ngay trc mat cua khan gia mo ieu tren toan the gii qua phng tien truyen thong ai chung.

Mac dau "thi ai mi" khong mang theo mot biet le oi vi bat c vung at hay sinh vat a cau nao. Tuy nhien, mot thanh vien hay oi tng trong cong ong the gii co muon hay co chu m mat, m tai ra e nghe, e nhn, e biet nhng chuyen g ang xay ra chung quanh mnh hay lai con la chuyen khac na. Th du nh cai goi la "thi ai mi" mang nang tnh chat canh tranh, chuyen hng, sinh t oi vi xa hoi Au, My hay noi chung. Nhng chang co mot may may anh hng hay tac ong nao oi vi cac bo toc ngi My Da o ang song theo nen van hoa bay an co s trong cac khu biet c  Trung My va Rocky Mountains ca. Bi vay, noi ham va tac ong cua thi ai mi thng co gia tr va anh hng mot cach tng oi tuy theo con ngi va hoan canh.

Khai niem "thi ai mi" trong bai nay nhan manh en boi canh cua mot khong gian toan cau hoa va mot mo thc tiep can, lien lac cap thi va trc tiep. Moi mat cua i song chuyen bien tan goc re ve toc o cung nh ve quy mo. Toc o nhanh chong va tnh ai chung ve phng tien giao thong; khong gian rong ln va bao quat ve mat truyen thong... a lay chuyen tam nhn, tam ngh, va mi, va xa, va sau hn so vi gii han trong mot qua kh ch mi may nam ve trc.

Viet Nam ngay nay vi dan so 83 trieu ngi c xem la mot nc "tre trung" trong vung chau A Thai Bnh Dng (Asian Pacific Rim). Tre trung v dan so sinh ra sau nam 1975 chiem a so; tre trung v ang  tren mot toc o chay ua ve phat trien kinh te c gii chuyen mon kinh te the gii ghi nhan la kha nhanh; va tre trung v ca nc ang chuan b "gan cot" e bc vao mot the he mi - the he cua van hoa th trng.

Khoang cach the he (Generational gaps)

Khi noi en tuoi tre, ngi ta thng hoi rang, da tren tieu ch nao e xac nh tnh chat "tre"  moi con ngi. Cac nha sinh vat hoc th da tren tuoi tac va s phat trien ve the lc. Cac nha tam ly hoc, nhat la nganh tam ly tr lieu (psychotherapy), th da tren s phat trien tam sinh ly. Mot so cac nganh nghe va lnh vc chuyen mon khac th da tren kha nang tao ra "san pham" e phan biet tuoi tac. Mot nha phe bnh nghe thuat My, Heather Atkins, a cho rang Monet, Picasso... la nhng ngi tre mai trong mau sac; Sinatra, Brahms, Stravinsky... la nhng ngi tre mai trong am thanh. Tuy rang, trong mot the gii khai niem mang ay tnh chu quan va tng oi ve tuoi tre nh the, nhng khi noi en tuoi tre, khong ai co the ao ngc thi gian hay ch n gian can c tren "kha nang tao ra san pham" e cho rang Nguyen Trai "tre" hn Nguyen Du v "Bnh Ngo ai cao" xoc noi hn oan trng tan thanh (!)

Trong mot vai bai viet trc ay, ngi viet bai nay a co dp nhac lai mot vai quan niem ien hnh ve tuoi tac trong truyen thong van hoa va xa hoi Viet Nam. Theo quan niem tng oi pho bien nhat th mot i ngi c chia ra lam 4 giai oan: (1) Thieu nien, (2) thanh nien, (3) trung nien va (4) lao nien. Khi noi en tuoi tre, neu nhan manh en vai tro ke tha va chuyen tiep, ngi ta thng e cap en tuoi thieu nien va thanh nien. Nhng e nhan manh vai tro nang ong va trach nhiem vi xa hoi, ngi ta noi en tuoi thanh nien va trung nien. Trong o, trung nien la mot the he bac cau (the bridge generation) gia hai the he gia va tre. The he bac cau giup lam gach noi thu hep s khac biet gia hai the he gia va tre hay the he an anh va the he an em.

Hnh anh "thanh thieu nien" tng trng cho mam non ti mat, sc song tran ay va s ke tha ay hy vong. Trong hoan canh thc te cua Viet Nam sau chien tranh, cuoc chien 30 nam (1945-1975) la cai moc lch s tieu bieu e nhng nha xa hoi hoc va tam ly hoc phan chia the he. Co the noi nhng ngi Viet Nam ang song co 4 the he: (1) The he trc chien tranh Viet Nam (Pre-Vietnam War generation), (2) the he chien tranh Viet Nam (Vietnam War generation), (3) the he sau chien tranh Viet Nam (Post-Vietnam War generation) va (4) the he au nhi gom nhng tre em t s sinh en la tuoi tieu hoc.

The he sau chien tranh Viet Nam la mot the he ien hnh cho tuoi tre Viet Nam hien ai. o la tang lp thanh thieu nien nam n sinh ra sau 1975. Tuoi trung bnh t 10 cho en 30. The he an anh ang lu lt t gia nhng vai tro then chot trong c che lanh ao va quan ly xa hoi va the he an em - the he tuoi tre Viet Nam - lan lt thay the.

S ke tha va chuyen tiep gia hai the he tai cac nc Au My cung nh  nc ta, eu gap phai nhng "tr ngai mi phat sinh" (unprecedented disadvantages) ma nhng bieu hien thng thay nhat la:

Tinh than bao thu cua the he gia da tren nhng kinh nghiem cu ma mnh a co xung ot vi khuynh hng cap tien cua the he tre da tren s tm toi, khai pha ma mnh ang phan au vn ti.

The he gia kh kh bam chat vao a v va quyen lc, trong khi the he tre can co ieu kien va moi trng e s dung nang lc va the hien ly tng cua mnh.

The he gia khong bat kp vi toc o cang ngay cang nhanh en chong mat cua cua nhng tien bo khoa hoc, ky thuat; trong khi the he tre ang vat lon va nam bat e ap dung mot cach hu hieu nhng tien bo nay. S tut hau va ng au trc hien thc mang tnh thi ai gia hai la tuoi tao ra mot khoang cach (hay xung ot) gia hai the he gia va tre la hau qua tat yeu.

Neu s xung ot the he thieu mot mau so chung e hoa giai, the he tre va the he gia se dan nhau en s khung hoang tam ly ma tac ong tieu cc va nghiem trong nhat la s choi bo, loai tr nhau gia hai the he.

Ngoai nhng hien tng tieu cc mang tnh chat chung va pho bien tren ay, moi tng quan gia tuoi gia va tuoi tre Viet Nam ng ai con mang them ganh nang cua thi cuoc, kinh te va a ly.

Ve mat thi cuoc, lch s chien tranh a e lai nhng dau vet khac nghiet trong tam hon va tren the xac Viet Nam. The he gia the he an anh a sinh ra va ln len trong chinh chien; trong khi the he an em sinh ra va ln len gia hoa bnh. Nhng am anh kinh hoang, nhng gia tr nhan van b gay o, nhng han thu nup bong di nhan danh... a thieu ot the he an anh nhat dan hay chang con dau vet trong tam thc the he an em. Loi nhn khac nhau ve qua kh se mang theo phan ng va cach hanh x khac nhau trong hien tai va hng nhn tng lai.

Nen kinh te suy yeu va tut doc sau cuoc chien a keo theo nhng te nan xa hoi a trc tiep hay gian tiep tao ra s that vong va hoai nghi cho the he an em khi nhn ve the he an anh.

Nhng suy ngh xot xa ve s yeu kem a tao ra mac cam t ty cho tuoi tre khi tng giao va tiep can vi cac dan toc va cac nc lang gieng cung nh cong ong the gii. Tuoi tre khong tm ra mot s ke tha mang y ngha tch cc va ay thuyet phuc t pha cha anh mnh.

Tuoi tre Phat t Viet Nam

Tn o cua mot ton giao trc het la mot ngi cong dan cua mot x s nao o. Tuoi tre Phat t (TTPT) Viet Nam la mot ngi dan Viet tre tuoi co ton giao la ao Phat ang ln len tren x mnh hay x ngi. Ngi tuoi tre Phat t Viet Nam t can ban la mot thanh vien cua dan toc; cung tha hng hay chu ng nhng vinh quang va cay ang chung vi cong ong dan toc. Ben canh viec mang ay u yeu tnh cua mot cong dan bnh thng, ngi TTPT con co them mot i song tam linh, mot c tin ton giao, mot s gan bo va hng ve nep ngh, thai o, loi song cua mot ngi theo ao Phat.

Vi s vang bong cua moi hnh thc ton giao theo nguyen ly giao duc trong nha trng xa hoi chu ngha, TTPT tai que nha tm en vi ao Phat thong qua 3 nguon suoi chnh: (1) Truyen thong gia nh; (2) ban be, tu s va chua chien t vien; (3) t mnh tm hieu va hoc hoi qua sach v va moi trng truyen thong. ong lc lam cho tuoi tre tm en vi ton giao la nhu cau cua i song tam linh. ay la mot hien tng bnh thng cua mot i song toan dien. Mot i song the chat linh ong can s ho tr vo hnh, nhng khong kem ve sc manh, cua nep song tinh than. Theo nha tam ly hoc danh tieng Erik Erikson th 95 phan tram nhng nha khoa hoc va nhng thien tai cua nhan loai co i song ton giao rat hai hoa vi i song nghiep vu bnh thng. Ngay Karl Marx va Friedrich Engels xuat than cung la nhng ngi theo tn ly ton giao C oc.

TTPT tai que nha cung nh  hai ngoai tm en ao Phat bang mot sc manh tinh than dung manh va t nguyen hn bao gi het v ca hai xa hoi trong cung nh ngoai nc trong ba thap nien qua eu la nhng vung at "kho"; khong phai la nhng vung at mau m cho mam Phat giao ben re, am choi. So vi the he an anh, TTPT gi vng c niem tin ton giao, hng ve Tam Bao trong nhng ieu kien xa hoi, chnh tr va kinh te muon van kho khan hn. Bi vay, cac em la nhng vien ngoc quy ma the he an anh can phai tran trong va anh gia ung mc e nuoi dng va phat huy tren hng ve tng lai cua ao Phap.

ong thi vi TTPT noi chung, Gia nh Phat t (GPT) Viet Nam la mot to chc Tuoi tre Phat T thuan tuy ma khong mot giao hoi Phat giao nc nao ngoai Viet Nam ang co.

GPT c thanh lap nam 1943, qua cac danh xng nh oan ong au Phat t, Phat hoc c duc, Gia nh Phat hoa Pho.

Trong gan 60 nam qua, GPT Viet Nam trong nc va  hai ngoai a tr thanh mot hnh anh sinh ong, ti mat, tre trung va ay ha hen trong nhieu sinh hoat cua Phat giao ai tha. ay la mot to chc cua TTPT Viet Nam co mot he thong cau truc chat che va rong khap. GPT co cng lnh, ng loi hoat ong phu hp vi tinh than chung Phat giao. Can ban la lay cham ngon Bi - Tr - Dung lam nen tang sinh hoat va da vao Nam ieu Luat tng trng cho nam hanh: Tinh Tan, Hy Xa, Thanh Tnh, Tr Tue va T Bi cua ao Phat. Hn na the ky qua, GPT Viet Nam la hnh anh tieu bieu cho the he tre Phat t Viet Nam.

Trong qua kh, dau qua nhng giai oan thang tram va ngay ca trong nhng thi iem dau soi la bong nhat cua Dan Toc va ao Phap nh bien co chien tranh, phap nan, t nan, tan c, tam c..., GPT van luon luon co mat ben canh ch ton c va quy ao hu mot cach oan ket, trung kien, sinh ong va khong phan biet s d ong cua chua chien hay bo phai. The nhng trong vong 30 nam qua, t nam 1975 tr ve sau, GPT a va ang trai qua mot thi ky chao ao nhat trong lch s 63 nam to chc va sinh hoat.

S thach o t trong noi bo gia thi ai mi

Trong so nhng van e ien hnh nhat ma TTPT Viet Nam phai ng au trong thi ai mi co nhng van e truyen tha t the he an anh sang the he an em. Co nhng van e phat sinh do s phan ng trc hoan canh tam thi. Co nhng van e do thi cuoc, a ly va nhan van. Co nhng van e nay mam, moc re va an sau (tham can co e) t trong noi bo.

Lien tiep trong 6 bai viet di tieu e "La th huynh trng" a ang tren Tap ch Van hoa Phat giao va Website Phat T Viet Nam (www.phattuvn.org), ngi viet bai nay a co c hoi trnh bay va phan tch nhng th thach va c hoi oi vi TTPT Viet Nam. Nhng o ch mi la nhng thach o en t hoan canh ben ngoai. Nhng th thach en t ben trong mi la ieu nghiem trong ang noi trong luc nay. ay la mot thi iem qua tam ch i bi v the he an anh hau het ang bc vao la tuoi sau, bay mi va the he an em ang manh me bc vao i e nhan lay trach nhiem thay cho the he an anh. Neu s ke tha ch la phan hoa va xung ot; neu gia tai truyen thong ve mat to chc lam vao canh "nhat giang lng quoc", mot Giao hoi Phat giao Viet Nam b phan chia ra hai hay nhieu phe phai... th TTPT khong vay, khong tao ma lai thanh con n cua tng lai.

Nhng van e en t ben trong gay xung ot va phan hoa nh the, co the coi nh la "Phap nan t than".

Trong lch s 25 the ky, ao Phat a trai qua nhieu thi ky hng thnh va thoai trao. Co nhng trieu ai hoang kim Phat giao nh thi vua A Duc (268-232 trc ky nguyen). ao Phat khong nhng tr thanh quoc giao ma ao ly nha Phat con tr thanh quoc sach tr nc an dan. Trieu ai A Duc anh dau bc chuyen mnh trong ai cua Phat giao. T mot ton giao gii han trong vung lu vc song Hang, x An o, a manh me vn len thanh mot ton giao hoan vu.

Ngc lai, cung co nhng trieu ai Phat giao b bc hai tang thng. Nh trong trieu ai Sunga, vo than Bo Sa Mat a La (Pusimitra) cp ngoi len lam vua a ra lenh pha huy chua chien, tu vien, tan sat ch tang va treo giai thng 100 ong tien vang cho ai lay c mot cai au cua mot nha s. ay la phap nan lan th nhat cua Phat giao An o, xay ra vao the ky th 2 trc ky nguyen. Tiep theo nhng trieu ai Ba La Mon va Hoi giao gi vai tro ng tr, ao Phat a b mai mot dan ngay tren x Phat. anh gia lai thi ky suy yeu nhat cua ao Phat tai x An o, giao s chuyen khoa Phat giao Koichi Shinohara, ai hoc Berkeley, nhan nh rang: "S suy yeu cua ao Phat tai An o bat nguon t s suy thoai pham chat t ben trong. So ngi xuat gia khong co ly tng giac ngo, o sanh ma ch v i song ca thien ng thi doi dao; tang s c trong vong lam cho tang gia cang ngay cang b hu hoa. Tai thanh Vng Th (Pataliputta), tang chung suot 7 nam khong he co le Bo Tat. i song tu vien phan chia giai cap. Tang gia phan hoa thanh phe nay chong bang phe kia. Mi nhn qua th ng nh chang co g quan trong. Nhng neu nhn suot dong lch s th o la phap nan t than, "trung s t an tht s t", ngi ong ao xa lanh va t bo nhau. Ca hai pha xung ot eu nhan danh chanh phap va keu goi hoang dng chanh phap; nhng thc chat la t bien thanh ngon la thieu huy niem tin Tam Bao trong cung tan ay long ngi. Phap nan en t ben ngoai co the gay kho khan cho viec sinh hoat Phat s qua nhng nam thang, nhng phap nan en t ben trong co kha nang lam suy yeu tinh than, pha huy c tin cho ca the he. Phap nan en t ben ngoai muon lan de cha hn phap nan en t ben trong."

Tuy lch s khong bao gi co s lap lai hoan toan giong nhau, nhng nhng bai hoc lch s gia tr thng bieu hien nguyen nhan va hau qua tng t nh nhau. Ngi Phat t rat xot xa trc hien trang quy tang ni, Phat t phan hoa tai que nha va tren que ngi. Tuy gii Phat t thuan thanh, ke ca ngi viet bai nay, suot 30 nam qua a tng an ui rang: "ao Phat khong co phan hoa ma ch co nhng ngi theo ao Phat phan hoa. Ch ton c la nhng bac cao tang thac c nen cac ngai se t tm ra phng hoa giai gia pha nay, pha no, nh tram dong song, nghn con suoi khac nhau roi cung se chay ve chung dong trong bien me." Nhng thc te a va ang noi len rang, ay ch la thi ca, la triet ly, la c m ch cha phai la hien thc!

Ton giao khong phai ch n thuan la niem tin nh gia cuoc i thng ma phai co c tin vng chac lam cho da cho i song tam linh. Bi vay, mot to chc i song tam linh on nh oi hoi cac cap chc sac lanh ao tinh than phai co t nhat la mot he thong lanh ao thong nhat ve mat cau truc va nhat quan ve ng loi. Lanh ao la cam cng, la lam chu mot con ng, mot phng hng rach roi va cu the. Mot nc co cung luc hai vua, hai trieu nh la nc loan. Mot to chc co hai he thong au nao song hanh la mot to chc ch co gia tr tng trng ma khong co thc quyen, thc dung.

TTPT Viet Nam ln len trong gia nh co truyen thong Phat giao bong kham pha ra rang: Co "chua ta", "chua ho"; co "thay mnh", "thay chung no", co ao Phat cua phe nay la ung an, ao Phat cua phe kia la sai lam... Vi tam hon mang non nh t giay trang, the he cha anh a lam van uc nguon suoi tinh than ti mat va trong sang cua cac em v phai chon la chua nay hay chua no, neu khong se b b v trc nga ba ng.

au la nguyen nhan xa va nguyen nhan gan cua tnh trang phan hoa nay? Neu co chang mot s phan ranh nh the th loi tai ai? Han nhien la khong mot ngi Phat t xuat gia hay tai gia nao lai muon co mot s phan ranh nh the ca. oi vi mot ngi Phat t bnh thng, phai chon la pha nay hay pha no; theo thay nay ma khong theo thay kia la mot viec lam bat ac d, mot co gang i tm trong that vong.

Neu chung ta tiep tuc "truy nguyen" e tm cho ra nguyen nhan au tien cua cai "kho e" nay th se lan lt len en quy thay, ch ton c. Va  bac nay, chac han ke i tm nguyen nhan se thay c rang, quy thay a t bo tat ca cong danh, tham luyen i thng e xuat gia tu hanh mong cau giac ngo th se khong co ly do nao muon nhn thay mot hnh anh Phat giao ran nt ca. Hay thap uoc len, tiep tuc i tm nguyen nhan cua s phan hoa. i na. i ti Phap bao, Phat bao va se i en suoi nguon an lac cua ao Phat. Chung ta lai cang khong thay mot chut ran nt; khong tm ra mot may may dao ong.

Noi nh c Lat Ma e Van x Tay Tang: "ao lanh von khong xung ot, khong phan ranh gii con ngi hay hoan canh. Ch co s vo minh trong nhng phng tien hanh ao mi tao ra phan hoa, xung ot ma thoi."

Ai la "thu pham" cua vo minh?

Thu pham nam t ben ngoai ta chang?

Nh tren a neu dan, ao Phat a trai qua nhng thi ky Phap nan, co khi giai thng cai au nha s len en ca tram ong tien vang. Lch s nc ta a ghi lai con ng vinh quang va gap ghenh cua Phat giao Viet Nam. ao Phat cc thnh thi Ly Tran; luc thnh luc suy thi Le Nguyen va phai ng au vi bao nhieu song gio t thi Phap o ho; b lay ong tan goc re trong suot cuoc chien tranh Viet Nam; va chao ao trong suot thi hau chien. Noi tom lai la Phat giao Viet Nam a b nhng the lc t ben ngoai tac ong va thach o khong ngng. Nhng thc te a chng minh rang, Phat giao Viet Nam vi tinh than "ca thien rong m" nen bat c kho khan nao tac ong t ben ngoai, cung lam cung ch tao ra kho khan, tr ngai, ch khong the nao pha huy c ngoi nha Phat giao khi "t chung ong tu, tang gia hoa hp". Phat giao ch lam vao tnh trang thoai trao thc s khi khong hoa giai c nhng xung ot t ben trong... ma thoi!

TTPT Viet Nam, ma bieu hien mat noi la GPT, hien nay ang noi dai sinh hoat t que nha en hai ngoai. To chc va sinh hoat cua GPT la s phan anh ro net nhat tnh trang cua Phat giao Viet Nam trong va ngoai nc.

Neu trong nc va ngoai nc ang co bao nhieu hnh thc "giao hoi" Phat giao th se keo theo bay nhieu nhng "phien ban Gia nh Phat t" co lap trng va to chc theo mot tinh than tng ng.

Xa hoi My hien nay c xem la mot xa hoi a chung, khong kheo la tap chung. The nhng cai bc tranh can xa c (American Mosaic) lai kha hai hoa v co mot he thong chnh quyen lanh ao va chuyen vien quan ly t do va dan chu. Trong mot khung canh nh the, nhng s khac biet cua xa hoi My thng c v von nh mot da xa lach. Moi loai rau va moi th gia v trong cai da rau phc tap nay va xac nh cai "nga" cua mnh la loai rau g, la mui v g; the nhng cung va the hien tnh "vo nga", hien cai "toi" rieng biet cua mnh cho cai chung lam cho tat ca tr thanh va ch con la mot da xa lach ti tan, thm ngon.

C hoi va th thach cua Tuoi tre Phat t Viet Nam chnh la  iem then chot nay. Tach ra khoi dong trieu chung th se b co lap, co khi b v khong con co moi trng va c hoi e the hien va thi tho tam lc cung tai nang va ly tng cua mnh. Nhng neu nhap vao dong th phai chon b ben nay hay b ben kia. Hay ay cung ch la mot hnh thc noi khac cua phe nhom, phan tranh.

Sc manh, tac dung va phan ng cua tuoi tre thng bieu hien phu hp vi tng giai oan cua s phat trien tam sinh ly qua tng o tuoi. Tuoi tre ay ly tng. Tuoi tre hang say va hng ve khai phong. Tuoi tre trong sang va nhiet tnh. Ly tng va nhiet tnh se rat de tr thanh nguoi lanh khi phai oi dien vi s co chap va cc oan cua the he an anh. Tuoi tre Viet Nam ang bc vao the ky 21. Mot s kien chnh tr quoc te, mot s co xa hoi tan ben tri Tay, mot kieu ao quan thi trang va xuat hien  New York mi xay ra em trc, tc khac sang hom sau a loan xa tren moi kenh rach cua moi trng truyen thong quoc te. Nhng huyen thoai ve lanh ao, nhng cng ieu ve tnh hnh va hoan canh, nhng h cau ve anh hung liet n cua nhng thap nien qua kh chang nhng khong co tac dung ma con phan tac dung oi vi the he tre hien ai.

Tuoi tre trong the ky nay ch co the b thuyet phuc va chinh phuc bang s that, bang thanh pham, bang ket qua co the kiem chng c ch khong the bang nhng an tng m ho, nhng ly thuyet suong, nhng ha hen rong tuech c na. N van My da en giai Nobel cua My, Tony Morrison, a viet trong tap ch Psych Review so thang 6/ 2005 rang: "The he gia hn trong the ky nay khong ln kp vi s phat trien qua nhanh ve tri thc va tam ly cua the he tre. The nhng the he gia van nuoi ao tng la mnh ang dan ng ao tao va giao duc thanh cong the he tre nen ngi. S ly-d-the-he bat nguon t o."

Van hoa phng ong thng noi en "nguy c". Co nhan biet mnh ang  the nguy nan mi tm ra c hoi. The nguy, ong ngha vi s thach thc oi vi the he tuoi tre Phat t hom nay la s phan hoa t ben trong; la s nt ran t trong cach nhn va loi ngh. S phan hoa va ran nt o la tien e cua nhieu van e xung ot t thng tang lanh ao, en trung tang cau truc va ha tang hanh ong.

Khi s thach thc nh mot van nan ang nam lu lu trc mat, ai va lam sao ng ra e khai thong con ng hoc ao, hanh ao va ho ao cua cua ngi Phat t? Lam sao e cung ng mot pha b ben nay, len ng vt dong song, qua b giac ngo ben kia?

ao Phat Viet Nam ngay nay, co Tam Bao va Phat t ket thanh chiec be hanh thien qua song vng chai, nhng be hay thuyen th trc sau ch can mot banh lai. Neu co hai hay nhieu banh lai th se sinh ra hien tng cai tien, cai lui, cai buong cheo tai cho... Trc nhng the i nghch chieu nhau, thuyen se lac hng. oi vi Tuoi tre Phat t, thach thc cua thi ai mi ang trc tiep oi dien vi the he tre. Nhng c hoi th phai trong ch vao the he an anh ang nam quyen hanh x trao cho.

Trong khung canh Phat giao Viet Nam hien tai, moi ngi ang i ch the he an anh hanh (ao) hn la thuyet (phap). Bi vay, bai ban, hoi luan ch co gia tr gi y tng trng. ieu quan trong la the he an anh ang lam g, ngh g, hanh ong nh the nao e trao lai cho the he an em mot s ke tha xng ang vi be day cua an anh va long tin cay cua an em.

Th thach va c hoi

Trong gan na the ky qua, Phat giao Viet Nam a oi dien vi nhieu th thach va c hoi. oi vi nhng Phat t vao hang the he tuoi tren di 60 nh ke viet bai nay th ao Phat thng xuyen ng tren trng ng au va th thach hn la c hoi. Trong tnh hnh chien tranh keo dai, hau nh het thay chua chien, t vien tai cac vung nong thon Viet Nam eu b thieu huy trong la an. a so nhng vung que, ao Phat bien thanh hnh thc th cung me tn d oan. Nam 1954, khi hoa bnh tam thi lap lai, ao Phat cha u thi gian e khoi phuc le loi to chc sinh hoat bnh thng th phong trao tranh au Phat giao chong an ap ton giao a day len nam 1963. Va lien tiep nhng nam sau o, Phat giao thng xuyen oi dien vi s bat on do hoan canh va khach quan, va chu quan tao nen.

T nam 1975 tr ve sau, Phat giao lai phai ng au vi nhng th thach mi, trong mot tnh hnh chnh tr, xa hoi va giao duc mi. Dau cho ng t bat c mot goc o nao th van khong ai phu nhan c rang, t trong ly thuyet c ban va s hanh x cu the, khong co mot chnh quyen cong san nao tren the gii tha nhan sinh hoat ton giao nh la mot nhu cau t nhien va can thiet cua i song tam linh. Khi t loi nhn tieu cc cua Marx ve ton giao nh la: "Tieng th dai cua con ngi b ap bc; thuoc phien lam quan chung nghien ngap...", ton giao noi chung va Phat giao noi rieng khong co cho ng ng nhien va quan trong trong he thong giao duc va i song xa hoi cong cong. Bi vay, a co nhieu ngi at cau hoi: "Co t nhien va hp ly chang khi oi hoi mot hnh thc t do ton giao theo khai niem cua cac nc phng Tay trong mot nc co he thong chnh tr theo ng loi cong san?"

Rieng tnh hnh Phat giao Viet Nam th s hoai nghi gia gii lanh ao Phat giao va chnh quyen a co ngay sau nam 1975. Ch may thang sau ngay tiep thu toan mien Nam, dau hieu phan khang cua hang tu s Phat giao tai Sai Gon a bat au noi len. Mua Phat an nam 1976 a co mot phai oan Phat t Hue (thng c menh danh la "Thu o Phat giao" cua Viet Nam) do ong Nguyen Hu Van, trng ban ton giao cua Mat tran To quoc Bnh Tr Thien cam au vao Sai Gon e "giai oc". Di luy cua moi quan he mang tnh chat hoai nghi va xung ot gia chnh quyen Viet Nam va mot so ch tang ni cao cap cua Phat giao la a en tnh trang co hai giao hoi Phat giao song hanh tai Viet Nam: Giao hoi Phat giao Viet Nam Thong nhat chong chnh quyen va Giao hoi Phat giao Viet Nam than chnh quyen. Tuoi tre trong GPT Viet Nam cung b phan hoa lam hai theo tinh than cua quy Thay: To chc GPT co ang ky va GPT khong ang ky! Khuynh hng chung cua Phat t la khong muon dnh dang en nhng van e tranh chap chnh tr, hoac chong, hoac theo. Ngi Phat t  trong nc cung nh hai ngoai a qua moi met vi ganh nang i thng. Ho ch mong tm c s an lac ni suoi nguon Phat giao.

S xung ot gia chnh quyen va gii lanh ao Giao hoi Phat giao Thong nhat co the hoa giai trong tinh than t bi, tr tue cua ao Phat va tinh than hoa giai, hoa hp dan toc cua chnh tr hay khong?

oi vi ngi ang song xa que hng th tnh hnh sinh hoat Phat giao  que nha khong ro rang v "co qua nhieu tin tc ch khong phai v thieu thong tin". Neu theo doi tin tc, mang li internet, bao ch trong va ngoai nc, ngi ta se thay cung luc Van phong Thong tin Phat giao Quoc te cua ong Vo Van Ai  Paris thong bao va bnh luan tnh trang Phat giao ang b an ap  que nha. Trong khi o, cac nguon tin khac a tin va hnh anh ve xe hoa mng Phat an  Hue va Ha Noi, le Phat an to chc ram ro khap nc va cac phai oan Phat giao Viet Nam tham d ong ao hoi thao, le Phat an tai Trung Hoa va Thai Lan.

That ra, nhng hien tng ma hai khuynh hng "chong oi" hay "ung ho" a ra chang co g mi la hay ang tin cay oi vi xa hoi t do  phng Tay. ieu then chot ma moi ngi eu thay ro rang la chuoi "vng mac" cua the quyen Viet Nam va giao quyen Phat giao Viet Nam. Co ve nh ca hai ben eu ang co tnh khong muon nhn ro mat nhau e tm ra mot mau so chung lam can ban giai quyet van e d biet.

Nhng "vng mac" ve pha chnh quyen Viet Nam:

Mat tran To quoc Viet Nam: ay la mot cai khung lanh ao va ch ao nham muc ch phoi hp va van ong cac oan the quan chung trong nc tuan hanh tot va phuc vu hang cho che o. Ca hnh thc lan noi dung cua chiec khung chien lc nay co ve nh khong con hp ly, hp thi trong thi ai mi. Mat tran To quoc mang y ngha mot chien dch au tranh cho at nc la mot danh xng cng ieu mang tnh chien lc va ap dung chien thuat "nuoi dng cac phong trao quan chung" e van ong quan chung phuc vu cho chien trng va at nc trong thi chien. Khai niem "mat tran" ap dung cho cac oan the quan chung a khong con hp thi. Neu em ap at thanh cai khung lanh ao ton giao, ac biet la mot ton giao at tren can ban t bi, hy xa nh ao Phat ma lai ng vao "mat tran" th lai cang khong "va van" chut nao!

oan ngu hoa ton giao: Tren nguyen tac phap ly va ao ly, ton giao va tn o cua bat c ton giao nao cung khong the ng tren va ng ngoai at nc va dan toc. Nhng ton giao co mot v the rieng, co the ni la ng hang th hai sau chnh tr. Viec chnh quyen Viet Nam n gian a mot ton giao lau i cua at nc nh ao Phat vao lam mot thanh vien cua Mat tran To quoc, ngang tam vi cac oan the quan chung thieu nien, thanh nien, phu n, bo lao... la mot s "oan ngu hoa" khong hp ly ma cung chang hp tnh. ay la nguyen nhan trc tiep au tien tao ra tam ly chong oi t pha cac nha lanh ao ton giao.

The lc hoa ton giao: Hien tng chnh quyen chu trng xay dng mot "canh" ton giao manh hn, ong hn e lam m i "canh bat ong" la mot sach lc co tac dung, thch hp vi truyen thong van hoa lang xa co ien. The nhng phng sach nay lai khong thch hp vi moi trng ton giao, nhat la ton giao trong thi ai toan cau hoa vi moi trng truyen thong hien ai nay. Phat giao khong co at ng cho nhng "danh tang" theo y muon chu quan mang tnh cach phong trao thi thng. Pham cach cua danh tang hay cao tang la mot tap ai thanh cua cong phu tu tr va hanh ao lau dai va gian kho. c at Lai Lat Ma cua Phat giao Tay Tang la mot dan chng ien hnh cho pham cach cua mot danh tang. Trong tnh hnh "giao hoi ben nay, giao hoi ben kia" th hau het nhng ngi Phat t co ao tam tr thanh mot tang lp tn o tham lang. Khoi Phat t tham lang nhng chiem ai a so nay se cam thay xa la va that vong vi s hien dien ay ve trang tr, nang phan trnh dien cua mot so "ch ton c" cha co tuoi ao (ha lap) ro rang hay chang co mot qua trnh tu chng c dng len nh mot nhu cau hnh tng nhat thi.

Cac nha lanh ao Viet Nam va Ban phu trach Ton giao Trung ng eu nhan ro rang, ton giao cung la mot the lc "chnh tr tam linh". Tng t nh the quyen, giao quyen co he thong lanh ao, co s phan cong quyen lc, co quan chung (phan tinh than), co lanh tho (giao phan) va nhieu ton giao con co tai san va he thong kinh tai rieng. Sc manh cua ton giao co khi che ng va lam lung lay ca the quyen nh thi Trung Co va Khai Sang  chau Au. Moi tng quan tch cc gia the quyen lanh ao at nc va giao quyen lanh ao ton giao bao gi cung mang lai nhng li ch vat chat lan tinh than cho at nc va dan toc.

Nhng "vng mac" ve pha lanh ao Phat giao Viet Nam:

Quy che t tr: Ch v tang ni lanh ao Phat giao thng nhan manh ve quy che t tr cua ton giao. Theo khuynh hng pho bien tren the gii th nen t tr ai hoc va s t tr ton giao la mo thc ly tng trong mot xa hoi t do dan chu. Tuy nhien, t tr khong co ngha la hoan toan ng oc lap ben ngoai xa hoi. Hoa Ky la quoc gia co quy che t do tn ngng rong rai nhat  phng Tay. The nhng moi he phai ton giao eu phai hoi u 3 tnh chat phap ly c ban: (1) Giay phep hoat ong, (2) ho s khai thue va (3) tuan thu quy che an ninh. Khong ro chnh quyen va giao quyen Viet Nam trong 30 nam qua a co c hoi nao e phan tch va trao oi ve noi dung va nguyen tac t tr trong sinh hoat ton giao hay cha. Neu cha th ay cung la nguyen nhan sau xa cua s ngo nhan va xung ot gia hai pha.

Lap trng va phan khang: Mot lap trng cng ran an cha s hoai nghi va phan khang oi vi the lc ng quyen thng rat kho hoa giai. Mot thai o cng ran va chong oi lau dai khong co mot giai phap thoa hiep gia the quyen va giao quyen thng keo theo s thoai trao cua ton giao. Trong nhng nam qua, do s xung ot keo dai gia nha cam quyen va ch tang ni lanh ao Giao hoi Phat giao Viet Nam Thong nhat, ngi Phat t ch con cach la chon la am tham chon la mot thai o thch hp nhat la "tu cho mnh". Mac dau ngi Phat t nhan chan c rang, ben canh thanh tang, cao tang, danh tang cung co pham tang, ac tang, kieu tang; nhng noi chung th quy Thay thuoc hang cao tang thac c, cho dau oc lap hay nghieng ve mot pha eu c gii Phat t knh ngng nh nhau. Hien tng ch tang ni va Phat t t mnh khong b troi buoc vi hai khuynh hng "ta, hu" ngay mot ong. Nh vay ma cho en phut nay, Phat giao Viet Nam  que nha cung nh  hai ngoai van khong v tac ong ngoai canh ma thoi bc tren ng tu hoc.

Thong tin han che: Gii quan sat tnh hnh Phat giao Viet Nam co mot nhan nh tng t nh nhau ve mat thong tin noi bo. o la hien tng quy tang ni trong Giao hoi Phat giao Viet Nam va Phat giao Viet Nam Thong nhat thieu s lien lac, tiep can e tm chung mot giai phap trong viec xay dng mot Giao hoi Phat giao Viet Nam Hp nhat. Mot ngay con hai Giao hoi la mot ngay ao Phap con b phan hoa keo theo tuoi tre Phat t mat dan niem tin vao the he huynh trng, quan chung Phat t mat cho da tinh than vao ly tng t bi, hy xa, tr tue cua ch lao tang ni. Dong trieu cua ao Phat Viet Nam van troi chay, dau phai qua nhng oan ng cam go nhat ve mat tinh than.

Ket luan

ao Phat la ao pha vo minh. Vo minh, noi mot cach nom na, la s toi tam ngu dot. Nhng khuc mac cua het thay quan sanh, khong phan biet, se c hoa giai trong tinh than "pha vo minh" ay. o la ly tng cua ao Phat.

Ve pha chnh quyen Viet Nam, cac gii chc co tham quyen nhac en tinh than hoa hp va hoa giai dan toc sau 30 nam ngng cuoc chien.

Mot ben quyet pha vo minh e hoa giai; mot ben neu cao tinh than hoa giai e hoa hp.

Knh mong, tinh than hoa hieu o se sm en vi Phat giao va chnh quyen Viet Nam cho moi ngi va tuoi tre c nh.