ME

Thien s Sayadaw Ujotika

Ty Kheo Tam Phap dch

Hoi: Trong khi hanh thien, chung ta co the thay c moi th rat de dang, sang suot, ro rang, va khong tham cau, mong muon, nhng trong cuoc song i thng th rat kho e khong phan ng.

ap: ung vay, trong cuoc song hang ngay th kho ma khong phan ng, khong tham cau mong muon ieu g. ieu quan trong trong qua trnh thc hanh cua chung ta la phai thay chung that ro ch nh la nhng hien tng t nhien ma thoi, e thay c tham muon o khong phai la mot ngi nao. Tham muon sanh khi bi v co cam tho, bi v co s xuc cam, bi v co s tiep xuc vi nhng an tng giac quan. Trong qua trnh thien tap, ban co the thay c ca toan bo tien trnh mot cach rat ro rang. Ban thay rang can tran xuc cham la mot hien tng t nhien, cam nhan c nhng an tng kch thch cua giac quan cung la mot hien tng t nhien, tham muon cung la mot hien tng t nhien. Khong co ngi nao, khong co chung sanh nao  o ca.

Khi ban nhan chan ro rang ieu nay, tue giac nay co mot sc manh vo cung ln. Ngay ca trong cuoc song hang ngay, co nhng luc ban that niem va b loi cuon i theo oi tng ben ngoai, ban b cuon theo chung, tham cau mong muon ieu nay ieu kia, ban phan ng lai vi chung. Song ngay thi iem ban chanh niem ve chung, mc o tac ong cua phan ng va tham muon o se nhanh chong tan bien va ban cam thay c giai thoat  mot mc o nao o.

Trong qua trnh thc hanh, ieu quan trong hang au la khong c co vt qua tham ai mot cach hoan toan ngay lap tc, ma phai tien dan tng bc mot. Viec au tien la phai thay tat ca chung ch nh la nhng hien tng t nhien ma thoi.  o khong co chung sanh nao, khong co ngi nao ca.

Ngay ca tang ao qua au tien (Tu a Hoan) cung cha tan diet c tham va san. Tang ao qua au ch oan tan c ta kien chap rang co mot linh hon, mot thc the trng cu ma thoi.

Neu chung ta co the thay khong co g la mot thc the vnh cu, khong co g la mot linh hon ca, ma tat ca ch la nhng tien trnh t nhien, ch en va i, sanh va diet. Neu thay c ieu nay mot cach that ro rang va manh me, th mac du oi luc ban van b cuon theo va am chm vi nhng oi tng ben ngoai do thieu chanh niem, song ngay ca trong khi b cuon troi va phan ng nh the, neu lay lai s chu tam, ban van co the t giai thoat cho mnh. ay chnh la li ch cua s thay biet ro rang.

Trong cuoc song hang ngay, chung ta khong the thay biet c moi th mot cach sang suot ro rang trong moi luc c, nhat la khi chung ta song nh mot con ngi bnh thng ch khong phai la mot thien sinh, chung ta phai giao tiep vi moi ngi, t the hien mnh, the hien tnh thng va long nhan hau cua mnh. Khi ngh en nhan hau va tnh thng la chung ta suy ngh en mot ngi nao o, chung ta ngh en thai o va tnh cam cua ngi khac.

Trong cuoc song i thng, ngay ca khi cam nhan tat ca nhng cam xuc nay, chung ta cung khong coi chung nh mot cai g o thuoc ca nhan mnh. Chung ta co the hanh ong theo hai mau thc khac nhau, chung ta phai hanh ong, phai song theo hai mau thc nh the. Bi v, ga du chung ta nhn con mnh ma noi rang Khong co a con nao  o ca, no khong phai la con toi, o ch la danh va sac thoi, th khong le khi no nghch la en bong va la khoc, chung ta cung noi Khong co a con nao, khong co ai ca, o ch la cam giac thoi ? ieu o that la phi ly va nhan tam. Chung ta khong the hanh ong nh the!

Chung ta phai hieu rang co hai cach nhan thc va thay biet thc tai, va phai hanh ong theo ca hai cach o. Mot cach la thay biet thc tai nay nh thc s no ang la va chnh ieu nay se em en giai thoat cho chung ta.

ieu quan trong  ay la ngay ca khi chung ta tham muon mot cai g o, khi thay tham muon o ch nh la nhng hien tng t nhien, chung ta van co the co gang phan au e at c no neu thay no la can thiet, song chung ta se lam viec o mot cach thch hp va thau tnh, at ly. Chung ta se khong bao gi hanh ong mot cach vung ve, ngu xuan e co bang c no, bi v chung ta biet rang khong ang lam nhng viec bat thien ch e co cho bang c nhng g mnh mong muon.

Mot ngi a at c ti tang ao qua au tien se van con tham muon va thch thu nhng cai hay, cai ep, nhng ho se khong bao gi an cap, sat sanh hay lam bat c viec bat thien nao khac e co c cai mnh mong muon. o chnh la mot s khac biet ln gia ho vi nhng ngi bnh thng khac.

Hoi: Chung ta khong nhat thiet phai co y chuyen sang mot mau thc hanh ong khac, ung khong? Co phai viec o se t no xay en?

ap: Viec o xay en mot cach t nhien mot khi ban a co c mot mc chanh niem vng manh; nhng thoang chanh niem o se thng xuyen en eu an, nhat la moi khi ban xuc ong th chanh niem thng quay tr lai. Thong thng khi b xuc ong manh th con ngi ta hay that niem, khong y thc c mnh na, nhng oi vi mot thien sinh th trong nhng tnh huong khan cap o, chanh niem thng quay tr lai vi ho. Mac du ban cam thay xuc ong manh, ban van y thc c ve no. No co the con tiep tuc ca mot thi gian dai nhng ban van chanh niem hay biet no. Do o, mot thien sinh gioi se khong con b mac ket trong bat c trang thai tnh cam hay cam xuc nao na.

Mot thien sinh gioi van co the rat de xuc ong manh, van co the rat tnh cam bi v anh ta khong co e nen va c che tnh cam cua mnh. ay la mot s khac biet ln. e tr thanh mot thien sinh gioi, nhat nh ban phai gi cho tam mnh hoan toan rong m, khong c che, e nen hay choi bo bat c ieu g, khong khang c hay xua uoi bat c ieu g. c che, e nen, phu nhan hay choi bo khong mang en hieu biet va giai thoat va d nhien la cung khong em en tr tue.

Mot thien sinh gioi ch thc, mot ngi hieu c y ngha cua chanh niem, se gi tam mnh luon luon rong m, khong khang c, khong choi bo, khong phu nhan, khong e nen va c che bat c ieu g.

V the mot thien sinh gioi co the cam nhan c tham ch nhieu hn ngi bnh thng. Ho de cam nhan hn va cung rat de b ton thng bi v ho khong t bao ve , khong t che chan cho mnh. Mot ngi chanh niem se rat de b ton thng, song bi v co chanh niem va s sang suot nen anh ta co the vt qua c tat ca moi chuyen ma khong b dnh ket vao chung. Chnh ieu nay se em lai nhng hieu biet tham sau uyen ao, em lai giai thoat va ve mot kha canh nao o cung em lai sc khoe cho ban na. Bat c mot hnh thc e nen, c che nao cung eu khong lanh manh, khong co li cho sc khoe, nhng bat c mot hnh thc phan ng hay hanh ong bat thien nao th cung khong lanh manh chang kem. Khong phan ng lai mot cach bat thien, hanh ga se kinh nghiem, cam nhan va vt qua c toan bo tien trnh o va thoat ra khoi no mot cach an toan, khoe manh hn xa. Ban co the van tc gian hay tham lam, nhng ban co the thay ro ieu o, thau hieu no va vt qua no, thoat ra khoi no. Mot so ngi b mac ket lai tai o va khong the thoat ra c, ho b ket lai trong mot so loai tnh cam hay cam xuc nao o va tr nen rat om yeu, khong lanh manh.

Khi ban gap kho khan hay mot van e rac roi nao o, neu co chanh niem, ban se khong chay tron no, khong khang c lai no va cung khong bao cha hay bien ho cho mnh; ma ban se chu y nhieu hn na va hoc hoi t no. Khi phai co mot hanh ong nao o, ban se hanh ong vi chanh niem va tr tue, co gang lam nhng ieu tot ep va li ch nhat cho moi ngi. Ban khong giai quyet van e ch cho mot mnh ban than mnh. Khi co mot van e kho khan va ban muon giai quyet no th hay lam sao e van e cua nhng ngi khac cung c dan xep em tham.

Chang han, co mot lan toi en xem mot be cha nc, bi v toi rat thch nhn ngam mat nc, du o la nc ho hay nc be. Khi ti o, toi thay co nhieu ngi ang tam trong be, ma thc ra nc trong be o dung lam nc an. Toi ti noi chuyen vi ngi quan ly be nc va noi rang e moi ngi tam ra  o la khong tot, bi v nhng ngi khac se ti uong nc o. Ong ta noi ong ta se en rnh va bat tat ca bon ho. o la cach giai quyet van e cua ong ta. V vay toi noi: Ong co the lam c nh vay bao nhieu lan? Ong co the bat va phat mot so ngi roi sau o ong lai i. Ong co the thng xuyen lam nh the c khong? Tai sao khong kiem lay may ong nc va a nc en nha cho ho, ho se khong en tam  be na?

Khi ban muon giai quyet van e cua mnh th hay giai quyet ca van e cua ngi khac na, ch khi o ban mi thc s giai quyet c tan goc van e.

ay chnh la ieu toi thng t nhac nh mnh moi khi muon giai quyet mot van e nao o. Toi thng hay ngh en ca nhng ngi co lien quan va xem mnh co the nhan tien giup giai quyet van e cua ho c hay khong. Ch khi o th mi co the thc s giai quyet c tan goc re van e. Khi co mot van e rac roi nao o xay ra, thng co rat nhieu ngi lien quan ti no. Toi thay mot so ngi ch quen giai quyet van e bang ap bc, e nen hay trng phat ma thoi,nhng lam nh vay se khong bao gi giai quyet c van e ca.

Hoi: Neu chung ta thc s chanh niem va cam thay co y muon phai hanh ong, lam sao chung ta co the tr thanh mot ngi thc s phat trien ve tam linh va lam sao biet c o chnh la chanh niem ngan khong cho chung ta lam ieu o, hay o ch la do mnh s b that bai hay s chet ma thoi?

ap: Noi s that bai, s mnh se khong thanh cong en t mot cam giac manh me ve s nga man hay long kieu hanh ve mnh. Nhng kieu hanh khong phai thu pham ma chnh nga man mi la thu pham ch thc. Khi a phat trien chanh niem va tr tue, ban se nhn nhan thanh cong theo mot cach rat khac, thanh cong khong con mang y ngha nh cu na. Ban se khong con anh gia cuoc i mnh bang so tien mnh co; ma ban se anh gia cuoc i mnh bang chnh trang thai tam cua mnh.

Neu thc s hanh phuc va man nguyen vi tam mnh, ban se rat bang long va biet u va se khong con anh gia mnh theo tieu chuan cua ngi khac na.

Trong hau het moi trng hp, chung ta anh gia ngi khac bang chnh nhng tieu chuan cua mnh va t anh gia mnh theo nhng tieu chuan cua ngi khac. Neu con tiep tuc lam nh the, chung ta se con luon luon au kho.

Trong qua trnh hanh thien, ban thay c moi th mot cach rat ro rang va vt qua c than kien (sakkaya-ditthi: ta kien chap nga), tc la mot cam giac ve ban nga rat manh, khi o tieu chuan gia tr cua ban se hoan toan thay oi va ban se khong con tr lui lai na. Ban se thay cai g la gia tr ch thc trong i, ban se thay c y ngha thc s cua cuoc song; ban song vi nhng gia tr cua rieng mnh va rat hanh phuc ve ieu o.

Khi co ngi nao o thanh cong ve vat chat, ban cung khong t so sanh vi ho. oi khi, tham ch oi khi ban con cam thay bi man, toi nghiep cho ho na. Ban suy t en mot thc te la con ngoi nay ang phung ph ca cuoc i mnh ch e tm kiem vat chat ma khong quan tam phat trien cac pham chat tam linh cua mnh. o la ly do tai sao ho a anh mat i mot ieu thc s quan trong trong i, ban khong coi ho la nhng con ngi thanh cong. Mac du ho co the lam rat tot mot cong viec nao o, song ho a bo quen mot cong viec quan trong nhat: phat trien tam linh. Khi ban a thay va song vi nhng gia tr ch thc cua cuoc i, ban se cam thay vo cung tri tuc va man nguyen vi no.

Mac du ban cam thay t ham muon vat chat hn, ban van thay co mot ham muon khac: o la ham muon phat trien hn na nhng pham chat tam linh cua mnh va ham muon c giup  ngi khac. Ban cung thay ra c rat nhieu th khong ang ham muon va buong bo chung.

Hoi: Nhng oi luc cung co rat nhieu viec ang lam ch, chang han nh hien nay toi ang suy ngh en mot d an giai tr. Tai sao song tren the gii nay chung ta lai can qua nhieu en chuyen tro va giao tiep nh vay. Khi ban a mat i ban nga, ban se ngh rang mnh chang co g e noi ca, vay khi nao o la do s vo nga va khi nao o la do s t la doi va s hai that bai xui khien mnh hanh ong?

ap: Moi ngi eu cam thay rang mnh can phai lam mot cai g o. oi khi chung ta t hoi chnh mnh la lieu ieu o co ang lam hay khong va co luc chung ta ngh la no cung chang ang lam.

Khi nao chung ta cam thay mnh b that bai?

o la khi chung ta t anh gia mnh bang nhng g mnh a lam ra.

S giao tiep va trao oi rat quan trong, o cung chnh la ieu toi ang lam  ay va toi ngh rang no thc s la viec ang lam. Toi biet a co nhieu ao s a tng en ay va toi cung biet rang  ay co hang ngan cuon sach trong th vien, nhng toi van tiep tuc lap lai nhng ieu y het nh vay, tai sao toi phai lam nh the? Bi v ieu o la can thiet, s tiep xuc va trao oi trc tiep la can thiet. Chung ta co the hieu ra c ieu g o nh oc cho nay cho kia, thong qua cau chuyen vi ng nay ngi no. S giao tiep can phai co trong moi luc va no se em lai s thay oi cho ban. Khi chung ta thay rang no a em lai s khac biet, chung ta se cam thay co hng thu lam ieu o hn. Chung ta thay rang viec o la can thiet va cam thay no ang lam.

Hoi: Nh vay th co cai ban nga nao ang lam viec o khong?

ap: Co mot s thoa man nao o khi ban lam mot cong viec nao o, nhng ban nga ngha la, chang han khi ban co gang dien at ieu g o cho ngi oi dien va ngi ay khong hieu, khong them e y hay phu nhan nhng g ban noi va ban cam thay b cham t ai. Trong trng hp nay th o chnh la ban nga. Tuy nhien neu trong khi ban noi chuyen vi ngi khac ma ngi o khong hieu ban, ban t nhu mnh rang: c roi, toi se ch i, se congi nao o hieu. Ban khong mong i la tat ca moi ngi se hieu va tran trong nhng g ban noi, tham ch la ban cung khong mong i la mnh luon luon giao tiep mot cach thanh cong na; khi o cai ban nga cua ban se giam xuong.

Rat nhieu lan toi ngh rang mnh a khong dien at c ro rang ieu mnh muon noi, nhng toi van tiep tuc co gang, co gang . . . mot so ngi hieu c, mot so khac th khong, mot so tran trong va anh gia cao nhng g toi noi va cung co mot so khac chang them e y, the cung chang sao. o cung la ieu hoan toan t nhien thoi ma. Nhng khi ban noi cau len vi mot ngi nao o v anh ta khong hieu y cua ban hay khong coi trong nhng g ban noi th khi o ban nga ang co mat. Ban co gang het sc mnh, nhng khong dnh mac vao ket qua. Tat ca moi ngi eu co cach giao tiep rieng cua mnh vi nhng ngi xung quanh.

Co mot cach giao tiep khac, o la ch song vi phap hanh cua ban, ch la mot ngi chanh niem, khi o ban ang giao tiep va ang the hien ra mot ieu g o. Chung ta khong co cach nao ngng gioa tiep c, ngay ca khi chang noi nang g th chung ta van ang giao tiep.

Hoi: Khi ngoi thien va i kinh hanh, toi thng tm nhng cho kn ao, khong co ngi qua lai e c mot mnh hanh thien. The khi toi hanh thien  ni co ngi qua lai, th co sao khong?

ap: Chung ta co the hanh thien  tat ca moi ni chon va moi hoan canh khac nhau. Chung ta phai hoc cach ieu chnh va van dung phap hanh cua mnh e co the hanh thien c  bat c cho nao. Ban co the hanh thien khi ngoi tren xe buyt vi oi mat van m nh thng. Ban ngoi giong nh tat ca nhng ngi khac tren xe, tham ch ban co the nhn ra ngoai ca so ma van hanh thien. Ban co the nuoi dng va duy tr mot mc chanh niem va tnh giac trong bat c cong viec g ma ban ang lam, ngay ca khi i mua sam na. Ban co the luon luon chanh niem ve cac trang thai tam cua mnh.

Hanh thien khong co ngha la ngoi yen mot ni thanh vang trong mot t the nhat nh, hai chan bat cheo, oi mat nham nghien. o ch la mot phan trong qua trnh thien tap cua chung ta ma thoi.

Tuy nhien khi hanh thien Ch (samatha), ban phai  mot ni rat yen tnh, khong co nhieu xao ong va phai ngoi theo mot t the nhat nh, khong xe xch, khong thay oi nhieu. Ban phai ngoi rat tnh, rat yen. Ban phai an tru tam vng vang trong e muc va khong c thay oi sang e muc khac, o la thien Ch.

Thien Chanh Niem ngha la ban ang chanh niem, hay biet tat ca moi th ang dien ra, het oi tng nay en oi tng khac. Ban co the chuyen dch, thay oi e muc luon luon, nhng iem quan trong la khong e b loi theo nhng dong suy ngh van v hoac nam m gia ban ngay. Neu ban co the duy tr chanh niem ngay ca khi ang i tren xe buyt hay ang ngoi trong lp, ban se co c kha nang nh, hieu va hoc hoi nhieu hn na. Ban se de cam nhan va de tiep thu hn bi v ban co s chu y nhieu hn.

Hay co gang ieu chnh va van dung phap hanh cua mnh sao cho co the hanh thien  bat c ni nao, bi v neu chung ta khong thc hanh c khi ra khoi goc rieng cua mnh th s thc hanh chanh niem se b han che rat nhieu. c Phat noi rang chung ta phai chanh niem ngay ca khi i ng, noi nang va an uong na. Hay co gang chanh niem, chu tam khi chung ta noi chuyen, neu hoc c cach lam ieu o, ban se thay tat ca moi viec khac tr nen rat de dang.

T hanh thien mang mot ngha qua nghiem tuc, chanh niem, tnh giac cung co ve nghiem trong qua mc, chu tam cung the. Thay v dung ch hanh thien, toi a noi chu y hn.

Ban co the chu y trong nhng tnh huong khac nhau; chu y ti nhng cai ban ang nhn, nhng ieu ban ang nghe, nhng g ban ang suy ngh va nhng cam xuc, tnh cam cua mnh, c khong? Neu co gang, ban co the chu y c khong? c ch, en mot mc o nao o, bat c ngi nao cung co the lam c. ng mong i la mnh se chanh niem 100% trong moi luc, bi v ieu o la khong the, nhng hay co gang het mnh.

Hoi: Chanh niem va tnh giac khac nhau the nao?

ap: o ch la do mc o, do s khac nhau gia chanh niem nhieu va chanh niem t ma thoi. Chanh niem ngha la tam ban ang  trong hien tai, tam ban ang co mat  ay. Do o, cang chanh niem ve mot oi tng nao o trong mnh, ban lai cang hay biet va y thc c ve no. Chanh niem ngc lai vi ang tr, that niem, quen mnh.

Chanh niem va tnh giac cung co nhieu mc o. Chang han khi ang noi chuyen vi ban bay gi la toi ang chanh niem, nhng o la mot loai chanh niem khac, bi v toi ang suy ngh ve nhng ieu mnh muon noi va trong khi noi, toi cung phai suy ngh xem nen noi nh the nao, chon cau cu, t ng ra sao, cho ro y. Bnh thng, toi ang theo doi va lang nghe ban noi nhng tam toi cung ang co mat, no ang hien hu  o. Gi chanh niem trong khi noi chuyen, toi co gang thau hieu tnh huong hien tai, chu y ti rat nhieu khai niem va y tng, nhng mot phan tam toi van hay biet trang thai tam cua mnh, hay biet nhng g ang dien ra trong tam. ay la mot trang thai tam khac han, tuy nhien khi toi ngoi yen tnh, khong tiep xuc vi bat c ai, hoan toan at s chu y trong than tam mnh, th o lai la mot loai chanh niem khac. Ban chat c ban cua chanh niem van khong thay oi, ch co oi tng hay e muc la khac ma thoi.

Hoi: Toi co mot kho khan la, khi chuan b ngu, toi thng theo doi tam mnh va sau o lai khong the ngu c na?

ap: Rat tot, tai sao lai phai c lo lang ve chuyen khong ngu c lam g nh? Muon bat mnh ngu, o la mot loai tham, o la ly do tai sao oi khi ngi ta thng uong thuoc ngu. Con ngi ta thng thch thu hng thu trang thai tam buon ngu l m,  an nh vay, va ho rat thch chm am trong mot giac ngu that sau. ay qua la mot loai thu vui ky la, bi v khi ban ngu say, ban khong biet la mnh ang ngu, nhng ban van c thch ngu. Khi tnh day, ban noi: Oi, mot giac ngu that tuyet vi! ung, no co the lam cho ban cam thay ti mi hn, sang khoai hn. ieu o th tot, nhng ng lo lang ve chuyen khong ngu c. Neu ban co the gi cho mnh tnh thc bang viec theo doi chnh trang thai tam buon ngu cua mnh th ay la mot dau hieu rat tot, bi v hau het moi ngi eu khong the lam c ieu o. a phan moi ngi ch cam thay buon ngu ru ra va ho khong the quan sat noi trang thai tam buon ngu o, ho khong the theo doi c cai tam  an, ru ri cua mnh; ho khong the theo doi c tam mnh ang mat dau e muc, mat s hay biet ro rang. Do o, neu ban co the theo doi c cai tam buon ngu o, va bi v co chanh niem ve no nen ban tnh thc va neu ban c tiep tuc chanh niem nh the, th o la mot dau hieu rat tot oi vi mot thien sinh.

Hay ra quyet nh cho mnh, chang han nh Bay gi la luc toi i ngu ay, the roi ban co the tat cai tam cua mnh i. o la ieu toi van thng lam. Khi khong muon ngu, toi co the rat tnh tao, con khi muon ngu th toi quyet nh trong tam rang: Bay gi toi se i ngu, va toi th gian, tha long toan bo c the va tam mnh ra, cam nhan c than the va tam tr mnh ang tr nen ngay cang th gian . . . ngay cang buong long hn.

c Phat cung day cac v Ty khu cach i ngu va cach thc day nh the nao cho ung. oi vi mot thien sinh th cach i ngu va cach thc day rat quan trong. Li day cua c Phat rat n gian, Ngai noi: ng co ngu, bi v neu ban c co ngu, oi luc ban cung khong the lam c ieu o, va neu ban co qua th o lai la mot loai tham. o la mot cach muon that niem, o khong phai la mot viec tot.

V vay ban hay quyet nh, Bay gi toi se i ngu mot cach chanh niem. Vang, ban co the i ngu mot cach chanh niem. a phan moi ngi, trc khi i ngu, ho c lan man suy ngh u chuyen nay chuyen kia, o la mot trang thai m mang, roi sau o th chm vao giac ngu. Mot thien sinh gioi trc khi ngu khong bao gi suy ngh lung tung ve bat c chuyen g. Ban chu y vao c the mnh va ngay cang th gian, tnh lang va bnh an hn. Ban ch chu y vao s bnh an, tnh lang va th gian nay, ban van hay biet c ieu o ma khong he suy ngh. Tam ban rat yen tnh va khong he co nhng y ngh nang ne hay m mong van v, roi sau o ban ngu. Nhng trc khi ngu, ban t nhac mnh: Toi se thc day vao luc 4 gi sang mai, khi thc day, toi se chanh niem, tnh tao, sang khoai va sang suot. ay chnh la cach chung ta i ngu va thc day. Hay co gang lam ieu o va roi no se dien ra nh vay.

Hay ngu mot giac hon nhien nh be th

Hoi: (noi them ve van e kho ngu)

ap: Ngha la ban co the ngu tot hn khi ngoi thien? Khi ban thc s met moi th can phai i ngu. Cau hoi cua toi bay gi la ban ngu trong bao lau? Toi ngh ieu nay se xay en vi tat ca moi thien sinh,  mot giai oan trong thien, ban se hanh thien nhieu hn va ngu t i. oi khi trong luc ang ngoi thien, ban cht ngu thiep i, co khi ch trong vai phut ma ngi khong b nga xuong va roi lai thc day. Ban co the c lng c thi gian mnh ngu quen i mat o khong? 5 phut hay 10 phut? Khi thc day trang thai tam cua ban nh the nao? Ban co cam thay ti mi, sang khoai va tnh tao, sang suot khong?

Buon ngu trong luc hanh thien khong phai la mot van e ln lam. Neu luc thc day ban cam thay tnh tao, sang suot va tiep tuc hanh thien c th ieu o khong thanh van e, no cung co li ch nhat nh. Nhng neu ch sau 5 phut ngoi thien ma ban a buon ngu va tiep tuc ngu ca gi ong ho sau o, th ieu o ung la khong tot. Tuy nhien, khi co chanh niem, ban se tnh tao hn.

Chanh niem mang en nhieu nang lng hn cho tam ban. Nhng neu ban a lam viec ca ngay va trc khi i ngu ban ngoi thien th le t nhien ban se b buon ngu. Chac cac ban a tng c day rang khi buon ngu phai niem tham buon ngu, buon ngu, buon ngu roi phai khong? Lam nh vay se khien ban tnh thc. Bi v khi ban thay c trang thai tam hon tram th chnh viec o se em lai cho ban them nang lng. Toi khong biet giai thch ieu o ra sao, co the mot phan nao bo cua chung ta luc o t hoat ong va tat cong tac i, neu chu y th ban se tnh thc hay bat tr lai va v vay ban lai tnh tao.

Hoi: Mot so v Ty khu va nhng ngi khac a giai thch cau sanh la kho ngha la khong phai s sanh cua than vat ly ma la s sanh khi cua cac y niem trong tam hay la t nga. Ho noi rang o mi la cach hieu ung an. Tuy nhien, theo nh nh ngha  trong Kinh T Niem X th sanh ch co ngha la s sanh cua c the vat ly nay ma thoi.

ap: ung vay, chung ta phai hieu ve Kho trong tng ng canh khac nhau, theo nhieu cach thc va chieu sau khac nhau. Trong bai kinh nay, toi ngh cau sanh la kho co ngha la ban khong kinh nghiem c s sanh la kho theo ngha au n. Ban thay rang sanh la mot ieu bat toai nguyen. Bi v, bay gi chung ta khong the thay c s sanh cua mnh nh the nao, no a xay ra t rat lau trc ay.

o la ngha thong dung cua sanh (jati), gia (jara) va chet (marana), nhng khi quan sat trc tiep cac hien tng tam-vat ly, chung ta co the thay c s sanh va diet. Mot so ngi muon dien dch ieu o, rang sanh la jati (sanh ra) va diet la marana (chet i) nhng toi ngh ieu nay i hi qua xa. No co y ngha va ng cach rieng cung vi chieu sau rieng cua no.

Du sao, khi chung ta thay bat c mot hien tng nao bat toai nguyen, khong va y th chung ta cung thay rang sanh la bat toai nguyen. Nhng neu c ngh ve sanh nh la s sanh rieng cua mnh va roi au kho ve chuyen o th o khong phai la giai phap. Tri kien ve Phap (dhamma) khong lam cho chung ta au kho, bi v neu thng xuyen au kho la khi o co rat nhieu ban nga trong o. Chung ta phai thay ra c tat ca moi th ch la bat toai nguyen va roi xa ly, buong bo.