|
Vaøo Thieàn Doaõn quoác Syõ
Lôøi töïa Toâi chaúng nhôù raèng mình ñaõ ñeå yù ñeán Thieàn töï bao giôø, chæ bieát chaéc raèng nhöõng yù töôûng nhuoám maøu thieàn ñaõ nhaät tích nguyeät luõy thaám daàn vaøo toâi nhö nhöõng gioït nöôùc rôi lieân tuïc laøm loõm phieán ñaù. Xöa coù laàn nghe keå chuyeän ngaøi Tueä Trung ñôøi Traàn tu maø vaøo tieäc vaãn aên thòt caù. Em gaùi Ngaøi laø Khaâm Töø Hoaøng Haäu ngaïc nhieân hoûi: “Anh ñaõ tu Thieàn maø coøn aên maën laøm sao thaønh Phaät ñöôïc?” Ngaøi cöôøi ñaùp: “Phaät laø Phaät, anh laø anh, anh chaúng caàn laøm Phaät, cuõng nhö Phaät chaúng caàn laøm anh ! . . .” Lôøi noùi thaät hoàn nhieân phaù chaáp. Laàn khaùc nghe keå chuyeän ngaøi Ñaït Ma - Hueä Naêng noùi gaùnh nöôùc boå cuûi cuõng laø thieàn (vaän thuûy ban saøi, coâng phu ñeä nhaát). Gaàn ñaây toâi ñoïc cuoán Neûo Veà Cuûa YÙ cuûa Nhaát Haïnh cuõng coù ñoaïn taùc giaû vieát queùt nhaø, lau caàu tieâu maø loøng thö thôùi, maø hoàn phôi phôùi töùc thò cuõng laø thieàn roài. Môû ñaàu ñoaïn naøy – toâi coøn nhôù – Nhaát Haïnh taû moät thaèng beù con vöøa ngoài aên côm vôùi quûa tröùng luoäc vöøa ngaém trôøi möa vaø ñaõ gôïi taû ñöôïc traïng thaùi voâ tö, thô thôùi- traïng thaùi thieàn- cuûa thaèng beù con nhaø ngheøo ñoù. Treân caùc saùch baùo, gaëp baát kyø ñoaïn naøo, baøi naøo noùi veà thieàn toâi cuõng ñoïc, roài caùi gì hôïp vôùi mình thì nhôù (nhieàu khi chæ nhôù mang maùng) coøn caùi gì rôi vaøo queân laõng aét laø nhöõng caùi voâ boå vôùi taïng mình. Toâi vaãn nghó moät caùch chuû quan raèng thaùi ñoä ñoïc thieàn nhö vaäy môùi thaät laø . . . Thieàn. Muøa haï 1967 taïi Tallahassee, thuû phuû tieåu bang Florida, toâi ñöôïc moät ngöôøi baïn Myõ yeâu ñaïo Phaät taëng cho moät quyeån saùch thieàn xinh xinh mang nhan ñeà Zen Buddhism cuûa nhaø xuaát baûn The Peter Pauper Press, Mount Vernon, New York, 1959. Laàn ñoù toâi ñöôïc ñoïc nhöõng giai thoaïi nhoû dí doûm veà thieàn giöõa maøu saéc böøng saùng cuûa nhöõng loaïi hoa cuùc, haûi ñöôøng, azalea cuûa mieàn Nam, phaûng phaát muøi höông thanh thanh cuûa hoa magnolia, ñoâi khi döôùi boùng röøng ngôïp maøu reâu, loaïi reâu ngan ngaùt tím bao phuû laáy caùc caønh caây vaø ruû xuoáng nhö tô lieãu. Phaàn lôùn nhöõng duï ngoân, giai thoaïi veà thieàn caùc baïn ñoïc sau ñaây ñeàu keå laïi theo baûn in naøy. Ñoù laø nhöõng truyeän coù taùc duïng “taäp theå duïc’ cho trí thöùc, giuùp ta töï khaùm phaù thaáy caùi baát löïc theâ thaûm cuûa lyù trí ñôn thuaàn. Thöïc laø moät thaùi ñoä aáu tró ñeán ñoä khoâi haøi khi chuùng ta haêm hôû muoán ñònh nghóa thieàn, nhöng vôùi nhöõng ai chôït hoàn nhieân hoûi toâi “Thieàn laø gì?” thì toâi cuõng hoàn nhieân traû lôøi “Theo kinh nghieäm baûn thaân toâi: Thieàn laø moät traïng thaùi Nieát Baøn taïi theá.” Thöïc ra yeáu tính thieàn laø moät sieâu lyù, moät sieâu loä, moät söï phaù chaáp ñöôïc ñaåy ñeán tuyeät ñoái ñeå chaân töôùng thöïc taïi böøng nôû trong thöïc nghieäm taâm linh cuûa ta. Khi ñaõ thaám nhaäp höông thieàn, thaùi ñoä deã hieåu nhaát laø thaùi ñoä thöïc tænh noùng boûng töï ñoäng phaù chaáp y nhö chieác loø xo coù khuynh höôùng ruoãi ra khi bò cheøn eùp. Nhaát ñònh khoâng chòu ñeå lyù trí nhoát mình chung thaân trong nhaø tuø khaùi nieäm. Doøng ñôøi nhö doøng soâng, khoâng moät saùt na naøo ngöøng troâi chaûy, noâ leä cho lyù trí ñôn thuaàn ham caét xeùn, thì chæ thaáy ñöôïc caùi ngöng ñoïng, caùi cheát. Nhöõng khaùi nieäm con ñeû cuûa lyù trí chaät heïp vaø khoâ cöùng kia laøm sao chuïp ñöôïc doøng thöïc taïi khoâng ngöøng trieàn mieân trong theá töông sinh töông laäp. Con caù thaûnh thôi bôi loäi giöõa loøng truøng döông khaùc xa vôùi caùi nhìn, vôùi kieán thöùc cuûa con caù trong moät giaây phuùt naøo ñoù vuøng quaãy leân cao khoûi maët nöôùc vaø tìm hieåu ñaïi döông baèng caùi nhìn – duø laø caùi nhìn bao quaùt – cuûa noù luùc ñoù. Chaân lyù goùi gheùm trong moãi truyeän thieàn ñuùng nhö que dieâm chæ xoøe leân soi saùng moät laàn. Cuøng moät caâu hoûi, ñöøng hy voïng coù hai caâu traû lôøi laàn löôït y nhö nhau. Moãi chuùng ta laø moät que dieâm soáng, khoâng ai soáng hoä ta, ta phaûi töï soáng laáy, töï chieâm nghieäm laáy thieàn. Que dieâm khi taét ñi, chuùt khoùi xanh ñeå laïi. Roài chính chuùt khoùi xanh ñoù cuõng tan loaõng noát vaø bieán haún nhö veát chaân gioù xoa treân baõi caùt. Tuy nhieân cuõng neân chuïp laáy chuùt ít khoùi xanh coøn trong giaây phuùt phieâu laõng ñoù, bôûi duø cho khaùi nieäm khoâng chuyeân chôû ñöôïc thöïc taïi nhöng ngöôøi ta vaãn coù theå nöông vaøo khaùi nieäm ñeå tìm tôùi thöïc taïi. (Vì vaäy maø toâi vieát taäp Vaøo Thieàn naøy) Naøo chuùng ta haõy thöïc teá vaøo Thieàn, laøm quen vôùi phaù chaáp, hoïc hoûi phaù chaáp. Vôùi nhöõng tieâu ñeà Vaøo Thieàn, Lôøi Thieàn, Ñaïo Thieàn, v.v. xin ai chôù ngaïc nhieân khi thaáy chuùng chôït hö aûo ñi vaø laãn loän ranh giôùi. Coù ai tuùm giöõ ñöôïc nöôùc trong voác tay ñaâu??
Lôøi Thieàn Thieàn sö Kyogen noùi vôùi caùc moân ñeä cuûa oâng: “Thieàn nhö heät moät ngöôøi ôû theá töï treo lô löûng treân bôø vöïc thaúm. Raêng haén caén laáy moät caønh caây ñeå giöõ toaøn thaân löûng lô treân vöïc. Tay haén khoâng heà naém giöõ moät caønh caây naøo; chaân haén khoâng heà ñöôïc ñaët treân moät caønh caây naøo. Theá roài ôû treân moät moûm ñaù gaàn ñoù, coù ngöôøi cuùi xuoáng, cao gioïng hoûi haén: “Naøy anh, Thieàn laø gì?” Khoâng traû lôøi, haén thua cuoäc. Môû mieäng traû lôøi ö? Naùt thaây döôùi vöïc. Vaäy haén phaûi laøm gì?
Giaûi thích thieàn, tìm hieåu thieàn qua lôøi noùi ñôn thuaàn, nguy hieåm bieát chöøng naøo, nguy hieåm nhö vaäy ñoù! Khoâng theå ñöïng maây hoàng trong hoäp saét, khoâng theå veõ böôùm baèng caønh tre! Laø toâi nhôù laïi caâu noùi ñaâu ñoù lôøi cuûa Pearl Buck. Schuzan tieân sinh giô chieác gaäy cuûa ngöôøi leân tröôùc ñaùm moân ñeä vaø noùi: “Neáu goïi caùi naøy laø caùi gaäy, caùc ngöôi phuû nhaän ñôøi soáng vónh cöûu cuûa noù. Khoâng goïi noù laø gaäy, caùc ngöôi phuû nhaän thöïc taïi cuûa noù. Haõy cho ta hay caùc ngöôi ñònh goïi noù laø gì naøo ?” OÂâi khi Laõo Töû noùi “Ñaïo khaû ñaïo phi thöôøng ñaïo”, Laõo Töû chæ coù moät chieàu: Vöôn veà caùi vónh cöûu. Schuzan tieân sinh ñaët caùc moân ñeä ôû moät vò trí maø tö duy bò töù maõ phanh thaây.
Aùo Nghóa Thö Upanishad cuõng phaân bieät hai trình ñoä hieåu bieát: thöôïng trí vaø haï trí. Caùi bieát thöôïng trí laø caùi bieát veà thöïc taïi tuyeät ñoái; coøn caùi bieát haï trí laø caùi bieát veà caùc hieän töôïng voâ thöôøng, hình danh saéc töôùng, tuy nhieân haï trí khoâng phaûi laø khoâng coù ích lôïi. Hieåu cho ñuùng, noù laø moät phöông tieän ñöa ta ñeán caùi bieát thöôïng trí. Ñieàu caàn ghi nhôù laø khi ñaõ tôùi beán, haønh khaùch phaûi dôøi thuyeàn thì môùi leân boä ñöôïc. Ngaøy xöa Ñöùc Phaät haù chaúng traùch A Nan thöôøng hay quaù caâu neä vaøo kinh keä, naøo coù khaùc gì con löøa chôû naëng treân ñöôøng xa. Phaûi vöùt boû traáu môùi laáy ñöôïc haït gaïo chöù?
Thieàn sö Foso Hoyen noùi vôùi caùc moân ñeä: “Naøy caùc con, thaày nghe noùi sinh thôøi Ñöùc Phaät coù daïy tôùi naêm ngaøn boán möôi taùm chaân lyù, keå caû chaân lyù veà hö voâ vaø thöïc höõu, keå caû chaân lyù veà tieäm ngoä vaø ñoán ngoä. Phaûi chaêng heát thaûy nhöõng lôøi Phaät daïy ñoù ñeàu laø nhöõng lôøi khaúng ñònh? “Nhöng moät maët khaùc Yoka ñaïi nhaân, trong cuoán Giaùc Ngoä Ca cuûa ngöôøi, laïi noùi khoâng coù thöïc höõu, khoâng coù Phaät; keû hieàn giaû, keû thoâng minh, thaùnh trí chaúng qua nhö boït beå, nhö tia chôùp, coù ñaáy khoâng ñaáy, loùe saùng ñaáy laïi toái moø ñaáy. Phaûi chaêng taát caû nhöõng lôøi cuûa Yoka ñaïi nhaân ñeàu laø nhöõng lôøi phuû ñònh? “Naøy caùc con, neáu caùc con noùi “coù”, caùc con phuû nhaän Yoka ñaïi nhaân; neáu caùc con noùi “khoâng”, caùc con phaûn ñoái lôøi Phaät daïy. Neáu Ñöùc Phaät coù ñaây, khoâng hieåu Ngaøi seõ giaûi quyeát vaán ñeà ra sao. “Giaù nhö caùc con bieát chaéc mình ñöùng haún veà beân naøo, chuùng ta gaëp Phaät, chuùng ta coù theå saùng saùng tôùi thuï huaán Ngaøi vaø chieàu chieàu tôùi chaøo Ngaøi tröôùc khi ñi nguû, nhöng vì chuùng ta khoâng ai coù theå ñoan chaéc laø mình ôû haún veà beân naøo, neân ta nhuû caùc con moät bí quyeát: khi ta noùi caùi naøy nhö vaäy ñoù, chöa haún caâu ñoù ñaõ hoaøn toaøn laø caâu khaúng ñònh. Khi ta noùi caùi naøy khoâng phaûi nhö vaäy ñoù, thì chöa haún caâu noùi ñoù hoaøn toaøn laø caâu phuû ñònh. Quay veà Ñoâng maø thaáy ñöôïc giaûi ñaát linh thieâng mieàn Taây vöïc; höôùng veà Nam maø tìm ra choøm sao Baéc Ñaåu.”
Trang Töû vieát trong Nam Hoa Kinh, Taïp thieân: “Ñaët nôm laø vì caù Ñöôïc caù haõy queân nôm; Theo doø laø vì thoû Ñöôïc thoû laø queân doø. Neân lôøi laø vì yù, Ñöôïc yù haõy queân lôøi. Ta sao tìm ñöôïc ngöôøi bieát queân lôøi ñeå cuøng nhau troø chuyeän.”
Moät thieàn vieän môùi ñöôïc thaønh laäp, Thieàn sö Hyakujo caàn tuyeån choïn moät ngöôøi trong ñaùm moân ñeä ñeå troâng nom Thieàn vieän ñoù. Tieân sinh beøn cho goïi ñaùm moân ñeä tôùi, chæ moät chieác bình chöùa ñaày nöôùc vaø noùi “Trong caùc con, lieäu coù ai giaûi thích ñöôïc caùi naøy laø caùi gì maø khoâng caàn goïi ñeán ñích danh noù?” Thieàn sinh tröôûng traøng ñöôïc phaùt bieåu tröôùc: “Noù ñöùng thaúng, noù roãng loøng, nhöng chaúng phaûi laø chieác gaäy baèng goã.” Moät thieàn sinh khaùc: “Noù chaúng phaûi laø moät caùi ao, bôûi ngöôøi ta kheânh noù ñöôïc.” Thieàn sinh em uùt phuï traùch vieäc beáp nöôùc, laúng laëng ñöùng leân laáy chaân ñaïp chieác bình vôõ laên chieâng, nöôùc tung toùe ra saân. Moät caùch ñaït yù voâ ngoân baûo dieäu ! YÙ thöùc dính lieàn thöïc taïi (caùi maø theá nhaân goïi laø caùi bình), yù thöùc hoøa vôùi thöïc taïi, yù thöùc laø thöïc taïi khi bình vôõ laên chieâng khi nöôùc chaûy leânh laùng! Thieàn sinh ñöôïc cöû troâng coi thieàn vieän.
Thieàn laø sieâu lyù, sieâu loä! Vôùi moïi tieáng noùi lyù giaûi thieàn, laäp töùc Thieàn kheùp laïi nhö laù hoå ngöôi, Thieàn kheùp caùnh laïi nhö vaäy ñeå oâm laáy nieàm im laëng voâ ngoân. Maø kyø laï thay, voâ ngoân nhöng khoâng taùch rôøi thöïc taïi. Chính vì voâ ngoân maø cuï theå toaøn dieän. Chính trong nieàm im laëng voâ ngoân ñoù, nhöõng vang voïng, yù nghó, nhöïa soáng cuûa ngoân töø, cuûa haønh ñoäng, cuûa yù nghó caêng traøn bôø ñeå xoùa boû moïi bieân giôùi maø taém goäi, bao dung laáy heát thaûy. Kìa chuyeän treân nuùi Linh Thöùu, Phaät ñöa moät caùnh hoa sen leân cao vaø im laëng. Taát caû ñeàu ngô ngaùc, duy Ca Dieáp mæm cöôøi thoâng yù. Phaät ñeïp loøng gaät ñaàu maø raèng: “Ñaïo ta baát khaû thuyeát. Lôøi noùi chæ laøm maát ñaïo maø thoâi, ñieàu caàn laø phaûi bieát quaùn taâm ñeå tröïc ngoä.” Ngaøi Ca Dieáp töø ñoù ñöôïc coi nhö Sö Toå cuûa phaùi Thieàn. Lôøi vôùi ñaïo nhö boùng vôùi hình, tuy hai maø moät, nhöng ôû treân ñaõ troùt coù Lôøi Thieàn thì ôû döôùi xin tieáp: Ñaïo Thieàn. Ñaïo Thieàn Laõo Töû noùi: “Ñaïo khaû ñaïo phi thöôøng ñaïo.”
Joshu tôùi thænh giaùo sö phuï laø Thieàn sö Nansen: -“Thöa Sö Phuï, theá naøo laø Ñaïo, thöù ñaïo chaân thöïc?” -“Thöù ñaïo thöôøng haøng ngaøy laø ñaïo chaân thöïc.” -“Vaäy con phaûi hoïc theá naøo ñeå ñaït ñaïo?” -“Ngöôi caøng hoïc caøng xa ñaïo.” -“Neáu con khoâng hoïc ñaïo laøm sao con ñaït ñaïo cho ñöôïc?” “Ñaïo khoâng thuoäc caùi mình troâng thaáy hoaëc caùi mình khoâng troâng thaáy. Ñaïo cuõng khoâng thuoäc caùi mình bieát hay caùi mình khoâng bieát. Ñöøng ñi kieám ñaïo, ñöøng tìm hieåu ñaïo, ñöøng khoaùc leân ñaïo nhöõng nhaõn hieäu, ngoân töø. Muoán chính mình theå nhaäp vaøo Ñaïo thì haõy môû roäng loøng mình nhö ñaát trôøi muoân thuôû.”
Moät vò aån só soáng treân nuùi cao, coù laàn coù moät vò taêng tôùi xin tieân sinh chæ giaùo cho theá naøo laø Ñaïo. Aån só ñaùp: “Nuùi naøy môùi ñeïp laøm sao!” Nhaø sö: “Thöa tieân sinh, toâi khoâng hoûi ngöôøi veà nuùi, maø hoûi veà ñaïo.” Vò aån só: “Khi thaày chöa vöôït ñöôïc nuùi thì laøm sao thaày ñaït ñöôïc Ñaïo?”
Moät laàn coù ñeä töû tôùi thænh giaùo Tueä Trung Thöôïng Só: “Ñaïo laø gì?” Ngaøi ñaùp: “Ñaïo ôû choã khoâng hoûi. Hoûi khoâng phaûi laø Ñaïo.” Ngöôøi ñeä töû laïi hoûi: -“Ngaøi Coå Ñöùc baûo voâ taâm laø ñaïo, thöa nhö vaäy coù phaûi khoâng?” Ngaøi ñaùp: -“Voâ taâm khoâng phaûi laø Ñaïo, voán khoâng coù Ñaïo, maø cuõng chaúng coù taâm.”
Coù ngöôøi tôùi hoûi moät vò thieàn sö: -“Xin tieân sinh chæ giaùo cho bieát Ñaïo laø theá naøo?” Vò thieàn sö ñaùp: -“ÔÛ ngay tröôùc maét ngöôi.” -“Sao ñeä töû khoâng nhìn thaáy gì cho ñeä töû caû?” -“Vì ngöôi coøn maõi nghó veà baûn thaân ngöôi.” -“Thöa Thieàn sö, veà phaàn ngöôøi thì sao, ngöôøi coù thaáy Ñaïo khoâng?” -“Khi coøn giöõ caùi nhìn ñoái ñaõi phaân bieät caùi naøy ta, caùi kia khoâng ta, thì caùi nhìn coøn nguïp laën trong meâ môø chaúng theå thaáy ñöôïc caùi gì!” -“Thöa Thieàn sö, khi ñaõ coù caùi nhìn thuaàn thaønh khoâng coøn phaân bieät ta vôùi khoâng ta nöõa thì lieäu coù thaáy Ñaïo hieån hieän khoâng?” -“Khi ñaõ khoâng coøn ta vaø khoâng ta thì coøn ai laø keû muoán nhìn Ñaïo nöõa?”
Phaûi ñaåy vaïn söï vaøo hö khoâng, nhöng hö khoâng cuõng coøn laø khaùi nieäm; cho neân cuoái cuøng chính khaùi nieäm hö khoâng cuõng phaûi ñöôïc ñaäp vôõ noát ñeå giaûi phoùng cho thöïc taïi böøng nôû chan hoøa. Cuõng nhö khi hoûi “Neáu coù ngöôøi ñaõ ngoài choùt voùt treân moät caây coät cao traêm boä, laøm theá naøo ñeå coù theå vöôït xa hôn nöõa baây giôø?” Moät thieàn sö ñaõ ñaùp: “Ngöôøi ñoù phaûi ñaït tôùi giaùc ngoä ñeå coù theå cuøng moät luùc ñöùng ôû caû boán phöông trôøi.” Tôùi ñaây chuùng ta ñaõ chaïm traùn vôùi hö voâ roài! Vaäy xin haõy böôùc sang hö voâ!
Ai Hay Khoâng Coù Coù Khoâng Laø Gì Coù phaûi Thieàn sö hay ñeà caäp ñeán hö voâ, ñeán troáng roãng, ñeán caùi khoâng? Thieàn sö Kokushi goïi moân ñeä: “Oshin!” Oshin thöa: “Daï.” Kokushi goïi: “Oshin!” Oshin thöa: “Daï.” Kokushin goïi nöõa: “Oshin!” Oshin thöa nöõa: “Daï.” Kokushin tieân sinh noùi: “Ta xin loãi ñaõ goïi ñi goïi laïi teân ngöôi nhö vaäy, nhöng thöïc ra chính ngöôi phaûi xin loãi ta môùi phaûi.” Phaûi chaêng Oshin phaûi xin loãi thaày vì ngaõ chaáp?
Döõ Chö Kyø Tuùc Giaûng Cöùu Thieàn Chæ Baùt nhaõ chaân voâ toâng Nhaân khoâng ngaõ dieäc khoâng Quaù, hieän, vò lai Phaät Phaùp tính baûn töông ñoàng
Lyù Thaùi Toâng
Cuøng Caùc Giaø Laõo Baøn Veà YÙ Nghóa Ñaïo Thieàn Ñaïo Phaät voán khoâng gioøng, Ngöôøi khoâng, mình cuõng khoâng, Tröôùc, raày, sau caùc Phaät Phaùp tính vaãn cuøng chung.
Ngoâ Taát Toá dòch
Ñöùc Boà Ñeà Ñaït Ma löïa choïn trong ñaùm ñeä töû keû xöùng ñaùng nhaát ñeå trao y baùt. Töø ñaáy caùc vò tröôûng moân ñeàu theo taäp tuïc trao y baùt ñoù. Hoaøng Mai (Gunin) laø vò tröôûng moân thöù naêm, tuyeân boá seõ trao y baùt cho moân ñeä naøo vieát ñöôïc baøi keä haøm nguï ñaày ñuû yù nghóa Thieàn phaùi. Thieàn sinh tröôûng traøng (Thöôïng Toïa Thaàn Tuù) beøn ghi leân vaùch baøi keä nhö sau: “Thaân ta, caây boà ñeà, Taâm ta nhö göông saùng, Tu hoïc giöõ göông saùng Keûo buïi phuû coøn chi. Khoâng moân ñeä naøo daùm haï buùt thi ñua vôùi thieàn sinh tröôûng traøng ñoù. Maõi tôùi hoaøng hoân, Hueä Naêng (Yeno), moät thieàn sinh ñaøn em khaùc, môùi laøm heát coâng vieäc vaø töø nhaø beáp leân. Qua haønh lang, Hueä Naêng döøng laïi nhôø ngöôøi ñoïc baøi keä treo treân töôøng vaø cuõng nhôø ngöôøi vieát hoä cho moät baøi keä : « Boà ñeà voán chaúng coù, Göông saùng cuõng hö voâ, Vaïn phaùp ñeàu nhö röùa, Hoûi buïi phuû nôi moâ ? » Tôùi khuya Sö Phuï goïi Hueä Naêng tôùi phoøng, noùi : -« Ta ñaõ ñoïc baøi keä cuûa ngöôi, nay ta choïn ngöôi laøm keû keá vò. Haõy nhaän taám aùo vaø chieác baùt naøy, nhöng caùc sö huynh cuûa ngöôi aét seõ noåi loøng ganh tî, vaäy ngöôi haõy rôøi thieàn vieän ngay ñeâm nay trong khi hoï coøn nguû ñeå traùnh moïi phieàn phöùc. » Hoâm sau moät vò sö huynh hay tin beøn töùc khaéc ñuoåi theo. Tôùi tröa thì baét kòp Hueä Naêng, vò ñoù xoâng ñeán giaèng laáy y baùt. Hueä Naêng beøn ñaët y baùt leân moät taûng ñaù, noùi : -« Nhöõng thöù naøy chaúng qua chæ coù giaù trò töôïng tröng ; neáu quûa thöïc sö huynh quaù chaáp vaøo nhöõng thöù naøy, xin cöù töï tieän laáy. » Vò thieàn sinh ñoù haêm hôû cuùi xuoáng nhaéc leân, nhöng caû aùo laån baùt ñeàu naëng nhö nuùi, khoâng sao nhuùc nhích noåi. Sau cuøng vò ñoù ñaønh noùi : « Xin ñaïo huynh thöù loãi cho, giôø toâi chæ muoán laõnh hoäi lôøi chæ giaùo cuûa ñaïo huynh chöù khoâng coøn chaáp vaøo nhöõng vaät nhö theá nöõa. » Hueä Naêng noùi : -« Vaäy haõy xin ngöøng nghó vaät naøy cuûa ta, vaät kia khoâng phaûi cuûa ta. Xin cho hay hieän sö huynh ôû ñaâu ? vaø cho bieát theâm khuoân maët sö huynh ra sao khi chính caùc vò phuï maãu cuûa sö huynh cuõng chöa caát tieáng chaøo ñôøi ? » Tòch tòch Laêng Giaø nguyeät, Khoâng khoâng ñoä haûi chu Tri khoâng, khoâng giaùc höõu Tam muoäi nhieäm thoâng chu
Hueä Minh thieàn sö
Non Giaø vöøng nguyeät tónh Bieån thaúm chieác thuyeàn khoâng Hieåu thaáu khoâng vaø coù Röøng thieàn maëc ruoåi rong
Ngoâ Taát Toá dòch
Ni coâ Chiyono tu thieàn ñaõ bao naêm roài maø vaãn chöa ñaït ñöôïc giaùc ngoä. Vaøo moät ñeâm traêng kia, ni coâ xaùch moät thuøng nöôùc ñaày, laëng nhìn boùng traêng in hình trong nöôùc. Chôït daây ñai phöït ñöùt, thuøng bung vôõ ra töøng maûnh, nöôùc aøo thoaùt ra heát, boùng traêng phaûn chieáu cuõng maát theo. Ni coâ Chiyono chôït giaùc ngoä leõ khoâng khoâng coù coù, beøn vieát neân baøi keä raèng: “Xaùch nöôùc qua ñaây Ñai tre aûi ñöùt, Thuøng vôõ ñaùy tung Nöôùc aøo ra heát. Ñaâu coøn ñaùy nöôùc traêng trong, Hö khoâng coøn laïi tay khoâng höõng hôø.” YÙ thöùc raèng mình troáng roãng, mình ñaâu coøn troáng roãng nöõa. Troáng roãng khi ñoù ñaõ bieán thaønh moät khaùi nieäm ngöï trò trong taâm trí mình roài.
Joshu tieân sinh maõi tôùi naêm saùu möôi tuoåi môùi hoïc thieàn. Ngöôøi chöùng ngoä vaøo naêm taùm möôi töoåi. Ngöôøi ta keå laïi raèng ngöôøi coøn daïy caùc moân ñeä tieáp tuïc boán möôi naêm sau ñoù. Moät laàn coù moân ñeä tôùi hoûi: “Sö Phuï daïy phaûi ruû cho taâm trí thaät saïch roãng, giôø ñaây taâm ñeä töû ñaõ troáng roãng roài, xin Sö Phuï chæ giaùo cho ñeä töû phaûi laøm gì tieáp?” Thieàn sö ñaùp: “Haõy quaúng heát ra ngoaøi.” -“Thöa Sö Phuï, trong taâm trí ñeä töû coù coøn gì nöõa ñaâu maø Sö Phuï truyeàn phaûi quaúng heát ra ngoaøi?” -“Neáu ngöôi khoâng quaúng ñöôïc thì khuaân noù ra, ñaåy noù ra; chöù ñöøng ñöùng tröôùc ta vôùi Khoâng Coù Gì trong taâm trí.”
Subhuti, moät ñeä töû cuûa Ñöùc Phaät ñaõ ñaït ñöôïc giaùc ngoä veà hö voâ, nôi chaân nhö vaø voâ thöôøng hoøa hôïp thaønh caùi Moät baát khaû phaân. Ngoài tham thieàn döôùi goác caây trong traïng thaùi giaùc ngoä ñoù, Subhuti thaáy hoa töï treân caây laû taû rôi xuoáng quanh mình cuøng vôùi tieáng vang voïng ñaâu ñaây: “Chuùng ta ngôïi khen thaùi ñoä huøng bieän cuûa ngöôi veà hö voâ.” Subhuti ñaùp thaàm: “Nhöng naøo con coù noùi gì veà hö voâ ñaâu.” Tieáng noùi vang voïng: “Ngöôi khoâng noùi veà hö voâ, chuùng ta cuõng khoâng nghe thaáy noùi veà hö voâ. Ñoù môùi thaät laø hö voâ!”
Thò Tòch Dieäu tính hö voâ baát khaûphan, Hö voâ taâm ngoä ñaéc haø nan, Ngoïc phaàn sôn thöôïng saéc thöôøng nhuaän, Lieân phaùt loâ trung thaáp vò can.
Ngoä Aán thieàn sö
Hö voâ tính aáy khoù vin noi, Rieâng buïng hö voâ hieåu ñöôïc thoâi, Treân nuùi ngoïc thieâu, maøu saéc nhuaän, Trong loø sen nôû, saéc thöôøng töôi.
Ngoâ Taát Toá dòch
Toyo môùi 12 tuoåi, nhöng ñaõ laø thieàn sinh taïi danh töï Kennin. Toyo cuõng muoán nhö caùc ñaïo höõu khaùc ñöôïc sö phuï ban cho moät coâng aùn ñeå ngaøy ñeâm suy gaãm. Vaøo moät buoåi chieàu kia, ñôïi ñuùng luùc thuaän tieän nhaát, chuù tôùi phoøng sö phuï kheõ goõ tieáng coàng baùo söï hieän dieän cuûa mình, cuùi ñaàu chaøo sö phuï, roài khoanh tay yeân laëng kính caån ñôïi. Giaây laâu sö phuï töø töø ngaång ñaàu leân, caát gioïng: -“Toyo, haõy cho ta nghe tieáng voã cuûa hai baøn tay.” Toyo voã hai tay. Thieàn sö gaät ñaàu: -“Ñöôïc laém, giôø ñaây ngöôi haõy cho ta nghe tieáng voã cuûa moät baøn tay.” Toyo yeân laëng. Sau cuøng chuù cuùi chaøo thaày, xin lui veà phoøng suy nghó. Toái hoâm sau chuù tôùi, duøng loøng moät baøn tay kheõ goõ leân tieáng coàng. Vò sö phuï noùi: “Khoâng phaûi vaäy.” Toái hoâm sau nöõa, Toyo tôùi baét chöôùc tieáng con deá gaõi chaân. Vò sö phuï noùi: “Vaãn khoâng phaûi.” Möôøi ñeâm lieàn Toyo tìm ra möôøi thöù tieáng khaùc nhau ñeàu bò phuû nhaän. Chuù thoâi khoâng tôùi trình dieän sö phuï nöõa. Suoát moät naêm roøng raõ, chuù nghó veà ñuû caùc thöù tieáng vaø loaïi taát caû nhöõng thöù tieáng ñoù. Sau cuøng chuù böøng giaùc ngoä. Chuù kính caån tôùi trình dieän thaày. Laàn naøy chuù khoâng goõ coàng baùo hieäu, chuù laúng laëng ngoài vaø cuùi ñaàu: “Thöa Sö Phuï, ñeä töû ñaõ nghe ñöôïc ba ñoäng voâ thanh.”
Laáy voà ñaäp chuoâng. Tieáng keâu töï caùi voà hay tieáng keâu töï chuoâng? Tieáng keâu thoaùt ra ngoaøi caû caùi voà laãn caùi chuoâng! Thieàn sinh Doko tôùi gaëp moät thieàn sö, noùi: “Ñeä töû ñöông ñi tìm chaân lyù. Xin sö phuï chæ cho ñeä töû caùch reøn luyeän taâm trí nhö theá naøo ñeå ñaït ñöôïc chaân lyù.” Thieàn sö ñaùp: -“Laøm gì coù taâm trí, vì vaäy ngöôi khoâng theå tính chuyeän reøn luyeän noù. Laøm gì coù chaân lyù, vì vaäy ngöôi khoâng theå ñaït ñöôïc noù.” -“Neáu khoâng coù taâm trí ñeå reøn, khoâng coù chaân lyù ñeå noùi, thì laøm sao quanh sö phuï haøng ngaøy vaãn coù ñaùm moân sinh quaây quaàn kia ñeå nghe, vaø hoïc hoûi, reøn luyeän veà thieàn?” -“Nhöng ta laøm gì coù moät taác ñaát ôû ñaây maø baûo coù choã cho caùc thieàn sinh tu taäp? Ta laøm gì coù löôõi maø baûo haøng ngaøy chæ daïy cho caùc thieàn sinh?” -“Trôøi ôi, sao sö phuï laïi coù theå noùi sai ñeán nhö theá ñöôïc?” -“Ta ñaõ khoâng coù löôõi ñeå noùi thì laøm sao ta coù theå noùi sai vôùi ngöôi ñöôïc?” Tôùi ñaây Doko xaù laïy thieàn sö vaø noùi: “Ñeä töû khoâng theo noåi sö phuï. Ñeä töû khoâng hieåu noåi sö phuï.” Thieàn sö ñaùp: “Chính ta coøn khoâng hieåu noåi ta cô maø.”
Moät nuï cöôøi ghi nhaän cho yù thöùc baát haïnh naøo ngöng ñoïng veà hö voâ: Yamaoka, thuôû coøn laø moät thieàn sinh treû tuoåi hueânh hoang, laàn ñaàu tôùi thaêm Thieàn sö Dokuon, Yamaoka noùi thao thao: -“Laøm gì coù taâm trí, laøm gì coù thaân xaùc, laøm gì coù thieän, laøm gì coù aùc. Thaày chaúng coù, troø cuõng khoâng. Chaúng coù caùi cho ñi cuõng chaúng coù caùi nhaän veà. Coù caùi gì treân ñôøi naøy maø laø thaät ñaâu. Caùi chính thaät laø Hö voâ.” Dokuon mieäng ngaäm oáng ñieáu, bình thaûn ngoài nghe, khoâng thoát nöûa lôøi. Chôït Thieàn sö vôù laáy chieác gaäy vaø baát thaàn giaùng moät caùi thaät maïnh leân ngöoøi Yamaoka. Yamaoka giaät naåy mình vuøng ñöùng daäy, giaän döõ. Dokuon thieàn sö ñieàm tónh caát lôøi: -“Neáu quûa thöïc chaúng coù gì treân ñôøi naøy laø thöïc vaø taát caû laø hö voâ thì söï giaän döõ cuûa ngöôi töø ñaâu ñeán? Haõy suy nghó veà ñieàu ñoù!” Moät duï ngoân keå chuyeän moät thieàn sinh khi thaáy thaày mình giô ngoùn tay troû leân thì cuõng baét chöôùc giô theo nhö vaäy. Laâu daàn thaønh thoùi quen. Moät hoâm thaày naém laáy ngoùn tay troû ñoù chaët nghieán ñi. Thieàn sinh la heùt vang trôøi. Thaày quaùt “Im” roài giô ngoùn tay troû leân. Thieàn sinh baát giaùc tuaân theo thoùi quen cuõng giô ngoùn tay troû cuûa mình leân, nhöng ñeán khi nhìn xuoáng thì . . . Thieàn sinh boãng cuùi ñaàu tröôùc sö phuï, giaùc ngoä. Ñeán ñaây thöïc chaúng coøn gì eâm ñeïp hôn, troïn veïn hôn, troøn tròa hôn laø nhaéc tôùi boán caâu luïc baùt (Thô cuûa ngaøi Töø Ñaïo Haïnh? Phan keá Bính dòch? Chöa roõ) Coù thì coù töï maûy may Khoâng thì caû theá gian naøy cuõng khoâng Thöû xem boùng nguyeät doøng soâng Ai hay khoâng coù coù khoâng laø gì.
Hö Voâ vaø Thöïc Taïi Voâ vi nhi voâ baát vi cuûa ñaïo Laõo chính laø thöù haønh ñoäng voâ truï, voâ caàu, hoàn nhieân thanh thaûn cuûa thieàn. Hö voâ ñaâu coù xa thöïc taïi! Caâu chuyeän vui sau ñaây nhö moät gaïch noái giöõa hö voâ vôùi thöïc taïi: Sekkyo tieân sinh noùi vôùi moät tu só moân ñeä: -“Ngöôi coù theå höùng giöõ hö voâ ñöôïc chaêng?” Tu só ñaùp: -“Daï, ñeä töû xin thöû.” Ñoaïn chuïm hai tay laïi thaønh hình chieác ly ñeå giöõ hö voâ cuûa khoaûng khoâng. Sekkyo tieân sinh: “Khoâng ñöôïc toát laém. Ngöôi chaúng höùng giöõ ñöôïc chi trong ñoù.” Tu só thöa: “Vaäy xin Sö Phuï chæ giaùo cho caùch naøo khaù hôn.” Tieân sinh beøn naém chaët laáy muõi ngöôøi moân ñeä vaø thaúng caùnh giöït maïnh moät caùi. Ngöôøi moân ñeä theùt leân: “Oái chao, ñau quùa, Sö Phuï oâi!” -“Ñoù laø caùch naém giöõ laáy hö voâ ñoù, con aï!”
Thieàn sö Tozan ñöông caân vaûi gai thì moät moân ñeä tôùi hoûi: -“Thöa Sö Phuï, theá naøo laø Phaät?” Tozan tieân sinh lieàn ñaùp: “Laø moät kyù röôõi vaûi gai ñaây!” Ñuùng laø “Phaät Phaùp baát ly theá gian phaùp” cuûa Thieàn.
Trong khi thieàn sö Bankei thuû thæ noùi chuyeän thieàn vôùi caùc moân ñeä, tieân sinh luoân luoân bò moät vò hoøa thöôïng teân laø Shinshu ngaét lôøi; vò naøy heát loøng tin vaøo nhöõng nhöõng vieäc nhö phuø pheùp nieäm chuù. Sau cuøng Bankei ñaønh ngöng haún caâu chuyeän ñöông noùi vôùi caùc moân ñeä vaø quay sang vôùi Shinshu. Vò hoøa thöôïng naøy hoûi: -“Vò sö toå cuûa moân phaùi toâi tröôùc ñaây coù taøi ngoài beân bôø naøy soâng, caàm buùt loâng vieát ñöôïc chöõ leân tôø giaáy caêng ôû beân kia bôø soâng. Tieân sinh coù theå laøm ñöôïc vieäc gì töông töï nhö theá chaêng?” Thieàn sö laéc ñaàu: -“Khoâng. Toâi chæ coù theå laøm ñöôïc nhöõng vieäc nhö ñoùi thì aên, khaùt thì uoáng, ai chöûi mình thì tha thöù.’
Trong cöûa thieàn thöôøng noùi: “Ñöùc Phaät thuyeát phaùp roøng raõ 49 naêm maø löôõi Ngaøi khoâng heà ñoäng ñaäy.” Thieàn sö Gensha noùi: “Caùc thaày khaû kính ñaõ daïy ñaïo Phaät coù voâ vaøn phaùp moân ñeå giuùp ñôõ heát thaûy chuùng sinh, nhöng chaéc caùc thaày cuõng phaûi töï hoûi laøm caùch naøo ñaïo Phaät coù theå giuùp keû muø, keû ñieác hay keû caâm. Keû muø thì khoâng troâng thaáy chieác gaäy cuûa thaày giô leân. Keû ñieác thì khoâng nghe thaáy lôøi thaày giaûng. Keû caâm thì khoâng hoûi ñöôïc thaày, khoâng noùi ñöôïc nhöõng gì mình hieåu. Nhö vaäy sao coù theå noùi laø ñaïo Phaät giuùp ñöôïc moïi ngöôøi baèng ñuû moïi caùch?” Nhieàu naêm sau moät thieàn sinh ñem ñieàu nghi vaán treân hoûi laïi thieàn sö Ummun. Hoûi xong thieàn sinh xaù moät caùi roài ñöùng thaúng chôø. Thieàn sö Ummun baát thaàn duøng ñaàu gaäy choïc thaúng veà phía tröôùc khieán thieàn sinh phaûi luøi voäi laïi ñeå traùnh. Thieàn sö gaät guø thoát leân: -“Ha ha, haõy bieát laø ngöôi khoâng muø!” Ñoaïn Thieàn sö baûo thieàn sinh tieán leân maáy böôùc. Thieàn sinh voäi vaõ tuaân theo. Thieàn sö caøng gaät guø ñaéc yù: -“Ha ha, vaäy laø ta bieát ngöôi khoâng ñieác nöõa.” Sau ñoù Thieàn sö hoûi thieàn sinh coù bieát oâng baûo laøm vaäy laø nguï yù gì khoâng? Thieàn sinh cung kính ñaùp: -“Thöa Sö Phuï, quûa thöïc ñeä töû khoâng hieåu.” Thieàn sö caøng reo lôùn: -“Ngöôi thaáy ñaáy, ngöôi ñaâu coù caâm!”
Vaøo thôøi Telsugen coøn soáng, kinh Phaät chæ coù ôû Tsu maø chöa heà ñöôïc aán haønh taïi Nhaät. Telsugen quyeát ñònh ñi heát tænh naøy ñeán tænh khaùc quyeân tieàn ñeå chuaån bò in kinh Phaät baèng moäc baûn. Sau möôøi naêm vaát vaû laën loäi ñi khaép nöôùc Nhaät, Telsugen thaáy raèng soá tieàn quyeân goùp töông ñoái ñaõ ñuû, nhöng vieäc cho khaéc goã vöøa saép baét ñaàu thì xaûy vuï thieân tai lôùn, muøa maøng hoûng saïch, daân chuùng bò ñoùi. Telsugen lieàn duøng soá tieàn kyù coùp quyeân ñöôïc trong möôøi naêm qua mua gaïo phaùt chaån cöùu daân ñoùi. Sau ñoù Telsugen laïi ñi quyeân goùp laàn nöõa cho vieäc döï ñònh aán haønh kinh Phaät. Ít laâu sau soá tieàn quyeân goùp cuõng taïm ñuû nhö laàn tröôùc. Laàn naøy khaép nöôùc Nhaät bò dòch thôøi khí. Haøng ngaøn gia ñình khoâng theå soáng qua ngaøy ñöôïc neáu khoâng cöùu trôï. Telsugen laïi ñoå soá tieàn quyeân goùp ñöôïc ra giuùp ñôõ ñoàng baøo. Khi tai naïn qua khoûi xong xuoâi, Telsugen khôûi söï coâng cuoäc laän ñaän ñi quyeân laàn thöù ba. Laàn naøy öôùc nguyeän cuûa Telsugen môùi ñöôïc thaønh töïu vaø Telsugen nhaém maét lìa ñôøi haøi loøng. Nhöõng ngöôøi hieåu bieát ñeàu baûo nhau raèng kinh Phaät cuûa Telsugen nhö vaäy laø ñöôïc aán haønh ba laàn laän, nhöng baûn aán haønh hai laàn tröôùc tuy chaúng ai ñöôïc ñoïc nhöng giaù trò xem ra laïi vöôït xa laàn aán haønh sau cuøng.
Thieàn sinh Doken ñöôïc cöû ñi thaêm moät thieàn vieän khaùc ôû moät nôi raát xa. Doken baên khoaên laém, vì ñi nhö vaäy taát nhieân vieäc hoïc seõ bò ngöøng treä trong nhieàu thaùng, beøn noùi vôùi Sogen, moät thieàn sinh ñaøn anh khaùc: -“Raát mong ñaïo huynh xin pheùp sö phuï ñeå ñöôïc cuøng ñi vôùi ñeä chuyeán naøy. Coù bieát bao nhieâu ñieàu maø ñeä chöa am töôøng, neáu coù hieàn huynh beân caïnh ñeå cuøng nhau baøn baïc, chaéc laø ñeä seõ hoïc hoûi ñöôïc nhieàu.” Sogen ñaùp: “Ñöôïc laém. Nhöng xin hoûi ñaïo höõu caâu naøy, neáu ñaïo höõu ñoùi maø ta aên côm hoä, lieäu ñaïo höõu coù bôùt ñoùi chaêng? Neáu chaân ñaoï höõu bò queø, ñaïo höõu höôûng ñöôïc nieàm an uûi gì khi nhìn ta tieáp tuïc thoaên thoaét treân ñöôøng? Neáu boïng ñaùi cuûa ñaïo höõu ñaày aép, ñaïo höõu coù caûm thaáy nheï ngöôøi chaêng, khi nhìn ta tieåu tieän?”
YÙ Thieàn Moät thieàn sinh caøng suy nghó veà thieàn caøng thaáy boái roái, ñaønh phaûi tôùi thænh giaùo sö phuï: -“Thöa Thaày, ngöôøi ñaõ daïy chaân lyù khoâng theå dieãn ñaït baèng lôøi, cuõng khoâng theå dieãn ñaït baèng caùch ngoài im chaúng noùi. Thöa Thaày, laøm sao maø coù theå theá ñöôïc?” Vò sö phuï ñaùp: -“Thuôû ta coøn laø moät gaõ trai treû soáng taïi mieàn nam Trung Quoác, chao oâi, chim hoùt sao maø vui trong hoa laù moät ngaøy naéng gioù ñaàu xuaân.”
Thieàn laø nieàm vui chaân thaønh saûng khoaùi cöïc kyø hoàn nhieân, nieàm vui thaép saùng traùi tim, thoåi böøng bình minh trong hoàn. Nieàm vui cöïc laïc chính laø vaäy. Sao maø ñôn giaûn! Nhö maây trôøi nôû roäng bay treân voøm cao bao la! Nhö thaùi ñoä phoùng khoaùng cuûa Khoâng Loä thieàn sö leân ñænh nuùi chuùm moâi huyùt saùo, nuùi cao, caûnh vaéng, tieáng saùo nhö laøm laïnh caû baàu trôøi: “Traïch ñaéc long xaø ñòa khaû cö, Daõ tình chung nhaät laïc voâ dö, Höõu thôøi tröïc thöôùng coâ phong ñænh, Tröôøng khieáu nhaát thanh haøn thaùi hö.” Ngoâ Taát Toá dòch:
“Löïa nôi roàng raén ñaát öa ngöôøi, Caû buoåi tình queâ nhöõng maûng vui, Coù luùc thaúng leân ñaàu nuùi thaúm, Moät hôi saùo mieäng laïnh baàu trôøi.”
Coøn nieàm vui naøo ñôn giaûn hôn nieàm vui khoâng maøng ñaéc thaát. Thieàn sinh Shichiri ñang tuïng Ñaïi Taïng Kinh thì moät teân aên troäm leûn vaøo, dí con dao nhoïn sau löng vaø hoûi tieàn ñaâu. Shichiri ñaùp: “Tieàn ñeå trong hoäp phía tröôùc kia kìa.” Ñoaïn tieáp tuïc ñoïc kinh. Teân troäm saép söûa ra ñi, Shichiri noùi: “Ñeå laïi cho ta ít tieàn, ta coøn phaûi traû thueá, sôùm mai ngöôøi ta laïi thu roài.” Teân troäm cuõng raát . . . thieàn, ñeå laïi ít tieàn roài söûa soaïn böôùc ra khoûi cöûa. Shichiri hoûi: “Ngöôøi khoâng bieát noùi tieáng caùm ôn khi ñöôïc ai taëng cho chuùt gì ö?” Teân troäm beøn caùm ôn roài ñi. Maáy ngaøy sau teân troäm bò baét. Trong lôøi thuù toäi, y coù thuù nhaän caû vieäc ñeán laáy tieàn cuûa Shichiri, nhöng Shichiri khai vôùi quan: “Toâi coù taëng haén ít tieàn vaø haén caùm ôn toâi. Söï thöïc chæ coù vaäy.” Teân troäm vaãn ñi tuø veà nhöõng toäi aên troäm khaùc. Maõn haïn tuø, haén tìm ñeán Shichiri noùi: “Xin ngaøi haõy nhaän toâi laøm moân ñeä cuûa ngaøi!” Vì bình thaûn vôùi leõ ñaéc thaát neân loøng theânh thang bao truøm. Vì theânh thang bao truøm neân dieãn bieán naøo cuõng khít khao nhö moät vôû kòch maø mình vöøa laø nhaø ñaïo dieãn laïi vöøa laø dieãn vieân. AÁy Thieàn ñôn giaûn nhö vaäy neáu mình hoàn nhieân ñôn giaûn nhö vaäy.
Truyeän ‘Hoøa thuaän vôùi moïi ngöôøi’ trong Coå Hoïc Tinh Hoa: “Löu Ngöng Chi ñang ñi giaøy thì coù ngöôøi ñeán nhaän, oâng ñöa ngay. Sau ñoù, ngöôøi aáy tìm ñöôïc giaøy, ñem giaøy traû laïi cho oâng. Löu Ngöng Chi nhaát ñònh khoâng nhaän laïi. Thaåm Laân Só ñang ñi giaøy. Cuõng coù ngöôøi ñeán nhaän laø cuûa hoï. OÂng cöôøi hoûi: “Giaøy cuûa baùc ñaáy aø?” Roài oâng ñöa ngay. Sau ngöôøi laùng gieàng tìm thaáy giaøy, ñem giaøy oâng laïi traû. OÂng noùi: “Khoâng phaûi giaøy cuûa baùc haû?” OÂng cöôøi roài nhaän laïi. Hoøa khí cuûa Thaåm Laân Só môùi thieàn laøm sao!
Thieàn sö Joshu hoûi moät vò vöøa tôùi tieàn saûnh: “Toâi ñaõ gaëp ngaøi laàn naøo chöa nhæ?” Vò sö aáy ñaùp: “Daï thöa chöa.” Joshu cöôøi noùi: “Vaäy xin môøi ngaøi uoáng vôùi toâi moät cheùn traø.” Roài tieân sinh laïi quay sang moät vò sö khaùc hoûi: “Toâi ñaõ gaëp ngaøi laàn naøo chöa nhæ?” Vò sö thöù hai naøy vui veû ñaùp: “Daï, thöa tieân sinh, coù chöù aï.” Joshu cöôøi noùi: “Vaäy xin môøi ngaøi uoáng vôùi toâi moät cheùn traø.” Sau ñoù vò hoøa thöôïng truï trì thieàn vieän leân tieáng hoûi: “Thöa tieân sinh, sao caâu traû lôøi cuûa hai ngöôøi thaät khaùc nhau, maø caû hai laïi cuøng ñöôïc tieân sinh môøi uoáng traø nhö nhau?” Vöøa nghe döùt caâu hoûi, Joshu la lôùn: “Uûa, Hoøa Thöôïng coøn ñaáy sao?” -‘Thöa ngaøi, dó nhieân toâi coøn ñaây.” -“Vaäy xin môøi Hoøa Thöôïng uoáng vôùi toâi moät cheùn traø.”
YÙ Thieàn theânh thang trong suoát nhö vaäy. Voâ tö nhö boùng chim trôøi löôùt in treân doøng soâng. Chim ñaâu coù yù ñeå laïi boùng mình, nöôùc ñaâu coù taâm giöõ laïi boùng chim:
Nhaïn quùa tröôøng giang Aûnh traàm haøn thuûy Nhaïn voâ di tích chi yù Aûnh voâ löu thuûy chi taâm.
Chuùng ta coù theå nhìn sang moät khía caïnh khaùc cuûa thieàn: Nhaäp Dieäu.
Moät tay ñoâ vaät cöï phaùch teân Onami, coù nghóa laø Soùng Lôùn, phaûi caùi taät chæ gioûi khi bieåu dieãn ôû trong nhaø. Coù theå noùi, ôû trong nhaø, Onami vaät ngaõ caû thaøy daïy laø chuyeän thöôøng, nhöng heã cöù ra tröôùc coâng chuùng laø y nhö chaøng ta luùng tuùng ñeán noãi thua caû ñöùa hoïc troø haïng beùt cuûa mình. Onmai nghe noùi coù vò thieàn sö töø xa vöøa tôùi truù taïi moät ngoâi chuøa beân bôø bieån, beøn ñeán trình baøy söï tình vaø xin thieàn sö ban cho lôøi khuyeân phaûi laøm gì baây giôø. Thieàn sö ñaùp: -“Onami, teân ngöôi mang coù nghóa laø Soùng Lôùn. Vaäy ngöôi haõy ngoài ôû chuøa naøy suoát ñeâm nay vaø laéng nghe tieáng soùng bieån. Haõy queân ngöôi laø moät nhaø ñoâ vaät, vaø haõy töôûng töôïng chính ngöôi laø nhöõng ñôït soùng bieån huøng vó kia queùt ngaõ baát kyø caùi gì caûn ñöôøng chuùng.” Noùi ñoaïn, thieàn sö ra ñi. Onami ngoài laïi, thoaït coá gaéng chæ nghe vaø nghó veà soùng, nhöng vaãn coøn nghó laãn sang nhieàu thöù khaùc. Daàn daàn Onami taäp trung ñöôïc tö töôûng vaøo rieâng soùng maø thoâi. Ñeâm taøn daàn, nhöõng ñôït soùng cuõng laàn laàn lôùn leân. Soùng aøo aït queùt nhöõng boâng hoa treân baøn Phaät, queùt caû loï hoa, roài caû töôïng Phaät baèng ñoàng cuõng nhö bò nhöõng ñôït soùng nuoát chöûng ñi ñaâu maát. Trôøi raïng ñoâng, Onami coù caûm töôûng nhö caû ngoâi chuøa bò traøn ngaäp bôûi soùng bieån traéng xoùa chaäp chuøng. Vaø Onami coøn ngoài ñoù, nuï cöôøi phaûng phaát treân khuoân maët traàm laëng. Ngaøy hoâm ñoù taïi ñaáu tröôøng Onami khoâng bò thua moät keo naøo. Khoâng nhöõng theá, keå töø ñaáy, khaép nöôùc Nhaät, khoâng coøn ai coù theå ñöông ñaàu noåi vôùi Onami nöõa.
Chaøng Matajura muoán trôû thaønh moät tay kieám xuaát quæ nhaäp thaàn, nhöng cha chaøng cheâ laø phaûn öùng cuûa Matajura coøn chaäm laém, khoù coù theå laõnh hoäi ñöôïc hoïc kieám cho thaønh taøi ñöôïc. Matajura ñaønh ñeán nhaø cuûa voõ sö Banzo chuyeân daïy veà kieám xin laøm ñoà ñeä. Chaøng hoûi: -“Thöa voõ sö, neáu toâi ôû lieàn beân ngaøi, haàu haï ngaøi töøng giaây töøng phuùt, thì trong khoaûng bao laâu, ngaøi nghó coù theå truyeàn thuï cho toâi thaønh taøi kieám phaùp?” -“Möôøi naêm.” Banzo ñaùp. -“Thöa voõ sö, cha toâi giaø maát roài. Toâi muoán ñöôïc hoïc thaønh taøi sôùm hôn ñeå coøn trôû veà saên soùc ngöôøi. Vaäy neáu toâi haàu haï voõ sö caàn maãn gaáp ñoâi thì trong bao laâu toâi thaønh ñaït?” -“Ba möôi naêm.” -“Sao coù theå theá ñöôïc, thöa voõ sö – chaøng Matajura voâ cuøng ngaïc nhieân hoûi laïi – toâi nguyeän laøm vieäc gaáp ñoâi, maø thôøi gian ñaït keát quûa laïi daøi theâm gaáp ba? Baây giôø xin voõ sö cho toâi ñöôïc thöa roõ moät laàn nöõa: toâi seõ laøm vieäc khoâng ngôi, laøm baát kyø vieäc gì, duø naëng nhoïc ñeán maáy, nhö vaäy xin voõ sö cho bieát chöøng bao laâu toâi thaønh taøi?” -“Baûy möôi naêm!” Banzo ñaùp. “Nhöõng keû hoái haû nhö vaäy bao giôø hoïc cuõng chaäm, raát chaäm.” Baáy giôø Matajura ñaõ hieåu yù cuûa voõ sö. Khoâng hoûi han gì veà thôøi gian hoïc taäp nöõa, chaøng quyeát ñònh xin ñöôïc ôû laïi haàu haï voõ sö. Chaøng lau chuøi, queùt doïn nhaø cöûa, laøm beáp, giaët giuõ, laøm vöôøn . . . chaøng ñöôïc leänh khoâng bao giôø ñöôïc noùi tôùi kieám, hoûi veà kieám, moù vaøo kieám. Thaät buoàn, nhöng ñaønh vaäy, ñaõ troùt höùa vôùi thaày roài, chaøng khoâng muoán loãi lôøi höùa. Ba naêm troâi qua nhö vaäy. Moät ngaøy kia, chaøng ñang laøm vöôøn thì voõ sö nheï böôùc tôùi ñaèng sau luùc naøo khoâng hay vaø baát thình lình quaát truùng chaøng moät caùi baèng thanh kieám goã, maïnh nhö trôøi giaùng. Hoâm sau chaøng laïi bò moät voá nöõa nhö vaäy khi ñang laøm vieäc. Töø ñaáy baát kyø vaøo giôø naøo, baát kyø ôû xoù xænh naøo chaøng cuõng coù theå bò thanh kieám goã cuûa thaày baát thaàn taán coâng. Vaø cuõng keå töø ñaáy chaøng phaûi giöõ tinh thaàn thöùc tænh. Cô hoà chaøng khoâng coøn ao öôùc gì, suy nghó gì ngoaøi tö theá thöùc tænh ñeå leï laøng traùnh neù thanh kieám goã cuûa thaày. Voõ sö Banzo mæm cöôøi haøi loøng, baét ñaàu daïy chaøng kieám thuaät. Chaúng bao laâu Matajura löøng danh laø tay kieám soá moät cuûa Nhaät Baûn.
Kosen tieân sinh chuaån bò vieát maáy chöõ ñaïi töï ñeå seõ cho khaéc tröôùc coång lôùn ngoâi ñeàn Oaku taïi Kyoto. Tieân sinh phaûi vieát maáy chöõ ñoù leân giaáy roài töø giaáy khaéc vaøo goã. Moät ñeä töû ngoài haàu, hoøa möïc vaø theo doõi ngheä thuaät buùt thieáp cuûa thaày. Laàn ñaàu khi tieân sinh vöøa vieát döùt, ngöôøi ñeä töû noùi: ‘Thöa thaày, chöa ñöôïc.” Tieân sinh söû duïng buùt ñaïi töï laàn nöõa, ngöôøi ñeä töû noùi: “Thöa thaày, laàn naøy coøn teä hôn laàn tröôùc.” Tieân sinh vieát laïi laàn nöõa. Cöù nhö vaäy tôùi laàn thöù saùu möôi tö thì thöïc laø buùt cuøn möïc caïn. Thaáy möïc gaàn heát, ngöôøi ñeä töû vaøo nhaø kieám theâm. Coøn laïi moät mình, khoâng bò baän taâm bôûi caùi nhìn soi boùi cuûa keû ngoài beân, tieân sinh chaám buùt vaøo nghieân, duøng chuùt möïc coøn laïi phoùng buùt moät laàn cuoái cuøng. Vöøa luùc ngöôøi ñeä töû trôû laïi, ngaém haøng chöõ coøn töôi neùt möïc vaø reo leân:
-“Thöa thaày, thaät laø tuyeät buùt!”
Coù khaùc chi truyeän con reát ñöông nhòp nhaøng boø lanh leï qua ñaây qua ñoù, boãng gaëp con coùc tinh nghòch hoûi ñuøa: “Naøy chò Reát, chò boø leï nhö vaäy thì chaân naøo tröôùc, chaân naøo sau nhæ?” Theá laø naøng Reát bò phaân taâm quaån trí trôû thaønh vuïng daïi, naèm boø keành boø caøng döôùi ñaát, coá nghieân cöùu, phaân taùch, tìm hieåu xem chaân naøo chuyeån ñoäng tröôùc, chaân naøo chuyeån ñoäng sau. Toäi nghieäp!
Coäi Nguoàn Cuõng Bôûi LoøngNgöôøi Maø Ra Moät chaøng ngöï laâm quaân kieâu duõng noï tôùi gaëp moät thieàn sö, hoûi: -“Thöa thieàn sö, xin ngöôøi cho hay coù thöïc laø coù thieân ñöôøng vaø ñòa nguïc khoâng?” Vò thieàn sö hoûi laïi: -“Ngöôi laø ai vaäy?” -‘Thöa, toâi laø ngöï laâm quaân cuûa ñaáng vua chí toân.” -“Voâ lyù! Nhaø vua naøo maø nhaän ngöôi laøm ngöï laâm quaân. Ta troâng ngöôi thöïc chaúng khaùc moät teân aên maøy.” Nghe tôùi ñoù, chaøng ngöï laâm quaân voã voã leân thanh göôm ñeo ôû beân mình, ñoâi maét long leân soøng soïc. Vò thieàn sö cöôøi ngaát: -“Ha ha, ngöôi laïi ñeo göôm nöõa cô aø? Thanh göôm cuøn nhuït ñoù caét ñöùt noåi coå ai cô chöù?” Tôùi ñaây, chaøng ngöï laâm quaân khoâng daèn loøng ñöôïc nöõa, chaøng ruùt phaét göôm ra, vung leân. Vò thieàn sö laïi gaät guø tieáp: -“Giôø thì ngöôi ñaõ hieåu ñöôïc phaân nöûa caâu giaûi ñaùp: Ngöôi ñöông môû cöûa ñòa nguïc ñaáy!” Ngöôøi ngöï laâm quaân voäi ruùt tay veà, tra göôm vaøo voû, vaø kính caån cuùi ñaàu. Thieàn sö tieáp: -“Giôø thì ngöôi hieåu noát phaân nöûa kia cuûa caâu giaûi ñaùp: Ngöôi ñaõ môû cöûa thieân ñaøng.”
Hai nhaø sö Tanzan vaø Ekido moät hoâm ñi xuoáng phoá, ñöôøng möa trôn laày loäi. Caû hai gaëp moät thieáu nöõ xinh ñeïp aên maëc luïa laø ñöông ngaïi nguøng khoâng bieát laøm sao baêng qua ñöôøng. -“Laïi ñaây coâ, toâi seõ giuùp coâ qua ñöôøng.” Tanzan noùi vaäy roài beá coâ treân hai tay vaø mang sang ñaët beân kia ñöôøng. Roài caû hai tieáp tuïc ñi, khoâng noùi naêng gì vôùi nhau nöûa lôøi, suoát ngaøy. Chieàu toái, khi caû hai ñaõ cuøng trôû laïi thieàn vieän, tôùi luùc ñoù Ekido khoâng theå nhòn ñöôïc nöõa, môùi thoát leân: “Ñaõ xuaát gia tu haønh sao laïi gaàn ñaøn baø, nhaát laø laïi beá coâ gaùi ñeïp nhö theá. Taïi sao ñaïo höõu coù theå laøm ñöôïc nhö vaäy cô chöù!” -“Quùi ñaïo höõu ôi – Tanzan oân toàn ñaùp – toâi ñaõ ñaët coâ gaùi aáy xuoáng, ngay sau khi giuùp coâ ta qua con ñöôøng laày loäi, coù ai ngôø ñaâu ñaoï höõu vaãn coøn coõng coâ ta theo veà taän thieàn vieän naøy.”
Boà Ñeà Ñaït Ma ngoài tham thieàn quay maët vaøo vaùch roøng raõ chín naêm lieàn. Moät laàn nho só Khoång Giaùo tôùi xin lôøi chæ giaùo. Nhöng ñöùc Boà Ñeà Ñaït Ma vaãn ngoài yeân khoâng nhuùc nhích trong baûy ngaøy baûy ñeâm lieàn maëc cho nho só heát lôøi caàu khaån van naøi. Sau cuøng nho só duøng moät thanh göôm lôùn töï chaët ñöùt moät caùnh tay, caàm caùnh tay ñoù leân ñaët tröôùc maët ñöùc Boà Ñeà Ñaït Ma maø raèng: -“Xin sö phuï chöùng kieán loøng thaønh thöïc cuûa ñeä töû. Ñaõ töø bao nhieâu naêm nay, ñeä töû ñi tìm söï bình an cuûa taâm hoàn maø khoâng thaáy, ñeä töû bieát chæ coù sö phuï laø coù theå chæ giaùo cho ñeä töû hay ñieàu ñoù, xin sö phuï ñöøng tieác lôøi.” Tôùi ñoù, ñöùc Boà Ñeà Ñaït Ma môùi noùi: -“Ñöøng mang caùnh tay ngöôi ñeán, haõy mang taâm hoàn ngöôi ñeán tröôùc, ngoõ haàu ta môùi chæ ñöôïc cho ngöôi hay caùch ñem laïi bình an nhö ngöôi yeâu caàu.” -“Thöa sö phuï, ñieàu ñoù thöïc nan giaûi. Ñeä töû laøm sao naém ñöôïc taâm maø baûo mang ñaët noù tröôùc sö phuï cho ñöôïc?” -“Vaäy laø ta ñaõ an taâm cho ngöôi roài ñoù!’
Moät thieàn sinh tôùi xin hoûi thieàn sö Bankei giuùp anh ta tröø caên beänh noùng naûy baïo ngöôïc cuûa anh ta. -“Ngöôi haõy mang chöùng noùng naûy baïo ngöôïc cuûa ngöôi tôùi ñaây ta xem noù ra sao.” -‘Thöa thaày, con khoâng coù noù ngay luùc naøy, neân khoâng theå trình thaày xem ñöôïc.” -“Vaäy khi naøo ngöôi coù noù thì loâi coå noù laïi cho ta xem.” -“Thöa thaày, vieäc ñoù thaät khoù. Khi con coù noù maø ñònh mang laïi cho thaày xe, thì e raèng nöûa ñöôøng noù ñaõ bieán maát.” -“Nhö vaäy thì theo thieån yù cuûa ta, caên beänh noùng naûy baïo ngöôïc ñoù ñaâu phaûi laø moät thaønh phaàn coá höõu trong baûn tính cuûa ngöôi. Ñaõ khoâng phaûi laø thaønh phaàn coá höõu trong baûn tính thì taát noù töï ngoaøi vaøo. Ñaõ töø ngoaøi vaøo thì ta ñeà nghò luùc ñoù ngöôi chæ vieäc töï ñaùnh mình cho ñeán khi caên beänh noùng naûy baïo ngöôïc ñoù khoâng chòu noåi phaûi co gioø chaïy troán ñi nôi khaùc, theá laø khoûi beänh.”
Ngöôøi Riko moät laàn tìm ñeán thieàn sö Nansen xin tieân sinh giaûi thích duøm cho vaán ñeà con ngoãng nuoâi trong chai. Neáu ñem con ngoãng nhoû nhoát vaøo chai roài ngaøy naøo cuõng thaû thöùc aên qua coå chai nuoâi ngoãng. Chaúng bao laâu ngoãng nhoû thaønh ngoãng lôùn. Baáy giôø phaûi laøm sao ñeå laáy ñöôïc ngoãng ra maø khoâng phaûi ñaäp vôõ chai, cuõng khoâng phaûi gieát cheát ngoãng? Nansen tieân sinh voã maïnh hai baøn tay haøo höùng: -“Riko!” Ñoâi maét Riko saùng leân: -“Daï thöa tieân sinh daïy?” -“Ngöôi thaáy khoâng kìa, con ngoãng ñaõ ra roài.” Con ngoãng ñaõ ra roài. Töï do, giaûi thoaùt theå hieän ngay trong taâm trí mình ñoù! Duø noùi hay nghó loanh quanh theá naøo vaãn laø: “Coãi nguoàn cuõng bôûi loøng mình maø ra.”
Thieàn Ñi Laõng Ñaõng Hoài thieàn sö Ikkyu coøn laø moät thieàn sinh nhoû tuoåi, moät hoâm ñaùnh vôõ chieác cheùn coå laø ñoà gia baûo cuûa thaày, torog loøng lo sôï laém. Vöøa luùc ñoù nghe coù tieáng chaân thaày böôùc tôùi, Ikkyu voäi daáu nhöõng maûnh vôõ sau vaït aùo. -“Thöa Thaày – Ikkyu cung kính hoûi – taïi sao vaïn vaät laïi coù luù cphaûi huûy dieät?” -“Höõu hình taát höõu hoaïi – Thaày ñaùp – ñoù laø leõ ñöông nhieân trong taïo vaät. Ngöôøi naøo, vaät naøo baát luaän caùi gì coù tuï taát coù ngaøy taùn, coù sinh taát coù ngaøy dieät.” Luùc ñoù Ikkyu môùi chìa maáy maûnh cheùn vôõ ra maø raèng: “Thöa Thaày, hoâm nay chieác cheùn cuûa Thaày cuõng vöøa tôùi soá bò huûy dieät maát roài.”
Moät ngöôøi muø tôùi thaêm baïn noùi chuyeän maõi ñeán khuya môùi veà. Tröôùc khi ra veà, ngöôøi muø noùi vôùi baïn: “Anh laøm ôn cho toâi möôïn caây ñeøn loàng.” -“Anh mang ñeøn loàng laøm gì? Ñaâu coù vì vaäy maø anh thaáy roõ hôn?” -“Ñaønh vaäy, nhöng ñeå cho ngöôøi khaùc thaáy maø traùnh.” -“Neáu vaäy thì anh caàm laáy ñeøn loàng.” Ngöôøi muø ra veà tay caàm ñeøn loàng coù gaén neán caån thaän, loøng caûm thaáy haân hoan, nhöng môùi ñöôïc vaøi böôùc ñaõ “xaàm”. Coù ngöôøi ñaâm xaàm phaûi vaøo anh ta. -“Ñoà khæ, khoâng troâng thaáy ñeøn loàng cuûa ngöôøi ta sao?” -“Con tieàu, sao khoâng thaép neán leân?”
Thieàn sinh Tokusan chieàu chieàu thöôøng vaãn ñeán nhaø thaày laø thieàn sö Ryutan, ñeå vöøa ñaøm ñaïo vöøa nghe thaày giaûng daïy. Ñeâm ñoù ñaõ khuya laém roài maø Tokusan vaãn coøn nhieàu ñieàu muoán hoûi thaày, Ryutan tieân sinh môùi baûo: -“Sao ngöôi khoâng veà nguû ñi?” Tokusan cuùi chaøo thaày, veùn maøn cöûa ñi ra nhöng roài quay laïi: -“Thöa Thaày, beân ngoaøi toái ñen nhö möïc.” -“Thì ngöôi caàm caây neán naøy.” Noùi ñoaïn Ryutan tieân sinh chaâm ngoïn neán trao cho nhöng khi Tokusan vöøa giô tay ñôõ laáy thì tieân sinh cuõng hôi cuùi ñaàu veà phía tröôùc vaø thoåi phuït taét ngoïn neán.
Thieàn sö Nan – in hoâm ñoù coù moät oâng khaùch tôùi hoûi veà thieàn, nhöng ñaùng leõ ñeán ñeå nghe thì oâng khaùch cöù thao thao noùi hoaøi nhöõng yù kieán rieâng cuûa mình. Laùt sau Nan-in môøi traø. Thieàn sö roùt traø vaøo cheùn cuûa oâng khaùch ñaày roài maø vaãn tieáp tuïc roùt hoaøi. Sau cuøng oâng khaùch khoâng giöõ ñöôïc kieân nhaãn, noùi lôùn: “Kìa thieàn sö, cheùn ñaõ ñaày roài, coøn coù theå chöùa ñöïng ñöôïc gì nöõa ñaâu?” Thieàn sö ngöøng roùt traø: “Ñuùng vaäy thöa hieàn höõu, vaø hieàn höõu cuõng gioáng nhö cheùn traø ñoù, ñaày aép tö kieán. Toâi coøn bieát hieán daâng gì veà thieàn, neáu hieàn höõu khoâng cho toâi moät chieác cheùn roäng.”
Thì vaãn vaäy, ñaõ noùi moãi yù thieàn nhö moät que dieâm, chæ baät leân chieáu saùng moät laàn. Phaûi thöùc tænh, phaûi phaù chaáp, phaûi traùnh loái moøn. Ñoù, Thieàn!
|